Giấu Loa, Thiết Kế Loa, Hay Phô Loa

Câu đầu tiên kiến trúc sư hỏi về âm thanh hầu như luôn là: loa sẽ nằm ở đâu, và trông nó thế nào. Có ba câu trả lời, mỗi câu đúng cho một loại không gian.

Kiến trúc sư sợ một chuyện: sau bao nhiêu tháng chọn từng tấm ốp, từng sắc độ sơn, tới giai đoạn hoàn thiện thì nhà thầu âm thanh mang tới mấy chiếc thùng loa đen và hỏi treo chỗ nào. Người làm âm thanh cũng sợ một chuyện ngược lại: loa được chọn vì đẹp, đặt ở nơi đẹp, và khách nghe không ra tiếng.

Cả hai nỗi sợ đều xảy ra vì cùng một lý do: chuyện loa được bàn quá muộn. Khi được đặt lên bàn từ lúc còn phác thảo mặt bằng, loa không cần phải chọn giữa đẹp và hay. Câu hỏi khi đó chỉ còn là chọn cách xuất hiện nào cho từng không gian: biến mất hẳn, có mặt nhưng hòa vào nội thất, hay đứng ra làm điểm nhấn.

Bốn câu hỏi trước khi chọn

Trước khi bàn chuyện giấu hay phô, chúng tôi thường đi qua bốn câu hỏi với kiến trúc sư:

  • Không gian cần âm lượng tới đâu, và vào những giờ nào. Phòng nghỉ và quầy bar lúc nửa đêm là hai thế giới khác nhau.
  • Người nghe ngồi cách loa bao xa. Trần cao sáu mét đòi hỏi khác hẳn trần ba mét.
  • Bề mặt nào sẽ chứa loa: thạch cao, gạch, gỗ, đá, kính, hay không có bề mặt nào vì là sân vườn.
  • Công trình đang ở giai đoạn nào. Có những lựa chọn chỉ còn mở khi tường chưa trát.

Câu trả lời cho câu đầu tiên gần như quyết định tất cả. Trong bài Một công trình, ba cường độ âm thanh, chúng tôi chia không gian nghỉ dưỡng và F&B cao cấp thành ba cường độ: tĩnh, nền và diễn. Ba cách xuất hiện của chiếc loa đi theo khá sát ba cường độ đó.

Giấu hẳn: khi âm thanh nên có mà không ai thấy

Đây là lựa chọn cho phòng nghỉ, villa, spa, sảnh đón, thư viện, phòng ăn riêng. Nơi âm nhạc chỉ cần phủ một lớp mỏng và bức tường phải được giữ nguyên vẹn.

Kỹ thuật cho việc này đã đi xa hơn nhiều so với chiếc loa âm trần có mặt lưới tròn. Loa tàng hình là một tấm phẳng gắn vào tường hoặc trần, sau đó được bả và sơn phủ như phần còn lại của bề mặt. Khi hoàn thiện, không còn đường viền, không còn lỗ lưới, chỉ còn bức tường. Chúng tôi đã viết kỹ về dòng này ở mục âm thanh kiến trúc.

Với kiến trúc sư, phần đáng quan tâm nằm ở những chi tiết thi công đi kèm:

  • Vị trí loa phải chốt trước khi trát. Ở giai đoạn thô, đội thi công lắp một miếng chèn tạm vào hộp âm phía sau để giữ chỗ, loa thật được lắp khi tới phần hoàn thiện.
  • Một hộp âm phía sau có thể dùng chung cho nhiều mẫu loa. Chủ đầu tư có thể đổi cấp loa vào phút cuối mà không phải đục lại tường.
  • Tường gạch dùng hộp âm kim loại riêng. Những vị trí có yêu cầu phòng cháy dùng hộp âm đạt chứng nhận chịu lửa 60 phút.
  • Loa siêu trầm âm tường có cổng thoát hơi được giấu kín, nên phòng có dải trầm mà mặt tường vẫn phẳng.

Nói thật về giới hạn: loa tàng hình phụ thuộc vào tay nghề bả và sơn của đội hoàn thiện, phải quyết từ giai đoạn thô, chi phí trên mỗi điểm cao hơn loa âm trần thông thường, và không dành cho những nơi cần áp lực âm thanh lớn. Đặt loa tàng hình cho một quầy bar có DJ là đặt sai chỗ.

Ngoài trời, giấu loa nghĩa là cho nó lẫn vào cảnh quan: loa vệ tinh cắm đất giữa bồn cây, loa siêu trầm chôn dưới đất chỉ lộ một nắp màu đất, loa giả đá đặt cạnh lối đi. Khách thấy tiếng nhạc đi theo mình trong vườn mà không biết nó phát ra từ đâu.

Thiết kế loa: có mặt, nhưng nói cùng ngôn ngữ với nội thất

Có những không gian không thể giấu loa, vì ở đó âm thanh phải mạnh, rõ và có dải trầm thật: quầy bar, lounge, rooftop, nhà hàng có nhạc sống, những vùng lai chúng tôi viết trong bài Ngày là nhà hàng, đêm là lounge. Loa ở đây phải nhìn thấy được. Câu hỏi là nó trông giống một thiết bị kỹ thuật hay giống một món đồ nội thất.

Xưởng loa chuyên nghiệp Hoa Kỳ mà Bá Hùng làm việc cùng, chế tác tại New Jersey, có một bộ phận làm riêng phần này. Những gì kiến trúc sư có thể yêu cầu:

  • Sơn thân loa theo mã màu của các hãng sơn kiến trúc lớn, cho cả loa trong nhà và ngoài trời. Lớp sơn phủ được cả lưới kim loại và giá kẹp đi kèm.
  • Vân gỗ theo màu nhuộm của nội thất. Gửi mẫu gỗ, xưởng sẽ cố gắng khớp theo mẫu.
  • Mặt lưới bọc vải theo bảng màu có sẵn, hoặc vải đặt riêng theo yêu cầu. Có thể chọn lưới kim loại lộ, lưới bọc vải, hoặc vải nằm sau lưới kim loại.
  • Lưới và giá kẹp mạ đồng thau, vàng, niken hay crôm, bóng hoặc xước.
  • Thân loa ánh kim, phối nhiều màu, hoặc họa tiết theo ý tưởng của nhà thiết kế.

Màu riêng cần khoảng ba đến bốn tuần sản xuất, nên phải nằm trong tiến độ đặt hàng từ sớm. Một điều cần nói thẳng: khớp màu gỗ và các lớp hoàn thiện đặc biệt là nỗ lực tốt nhất của xưởng chứ không phải cam kết giống tuyệt đối, nên kiến trúc sư nên duyệt mẫu thật trước khi chốt.

Hình dáng cũng góp phần không kém màu sắc. Xưởng này có dòng loa gắn phẳng tường chỉ dày khoảng mười phân, đủ cho một trường âm stereo rộng từ một thùng loa duy nhất, và có thể âm hẳn vào hốc tường mà không mất chất âm. Đặt dưới một màn hình lớn, nó trông như một dải ốp chứ không như một dàn âm thanh.

Phô loa: khi chiếc loa là một phần của thương hiệu

Có những nơi khách đến vì âm nhạc và chủ đầu tư muốn họ thấy điều đó: listening bar, beach club, DJ booth, cửa hàng flagship của thương hiệu thời trang. Ở đây chiếc loa được đưa ra ánh sáng như một vật trưng bày.

Vài ví dụ từ các công trình của xưởng New Jersey: lưới loa màu hồng cho một pool club trong khách sạn ở Miami, lưới xanh nhạt cho một beach club cạnh hồ bơi ở Atlantic City, loa màu riêng cho một cửa hàng pop up của thương hiệu thời trang xa xỉ ở New York. Không ai cố giấu những chiếc loa đó. Chúng được thiết kế để vào ảnh của khách.

Phô loa không có nghĩa là bỏ qua kỹ thuật. Một chiếc loa đặt ở vị trí đẹp nhất cho bức ảnh chưa chắc là vị trí đúng cho độ phủ. Vị trí cuối cùng là chỗ gặp nhau của hai bản vẽ: mặt đứng nội thất và bản mô phỏng âm thanh.

Loa siêu trầm: khó giấu nhất, nhưng cũng dễ giấu nhất

Loa siêu trầm là thiết bị to nhất trong hệ, nên kiến trúc sư thường lo nhất về nó. Tin tốt là tai người gần như không định vị được hướng của dải trầm, nên loa siêu trầm không cần nằm ở chỗ nhìn thấy. Nó có thể nằm trong hộc băng ghế, dưới sofa, sau vách ốp, âm vào tường hay treo trên trần giả.

Xưởng New Jersey có hơn chục mẫu loa siêu trầm cho đủ loại vị trí: mẫu thấp chừng hơn chục phân, không in logo, cho những phòng mà thẩm mỹ là ưu tiên; mẫu ba củ loa trong một thùng hẹp chưa tới ba mươi phân, nhét vừa dưới băng ghế hay sân khấu thấp; và những mẫu có chế độ phát có hướng, giữ dải trầm ở phía trước thay vì lan ra sau, rất có ích khi phía sau là dãy phòng ngủ hay nhà hàng xóm.

Điều kiện duy nhất là kiến trúc sư và nhà thiết kế nội thất phải chừa đúng khoang, đúng khe thoát âm và đủ thông gió từ bản vẽ. Một hộc băng ghế bịt kín bốn mặt sẽ biến loa siêu trầm tốt nhất thành một chiếc hộp rung.

Một công trình thường cần cả ba

Trong cùng một khu nghỉ dưỡng, phòng nghỉ và spa có thể dùng loa tàng hình, nhà hàng và lounge dùng loa sơn theo nội thất, còn beach club đưa loa ra làm điểm nhấn. Ba cách xuất hiện khác nhau, nhưng phía sau là một hệ thống thống nhất, một bảng điều khiển, một đường đấu nối với hệ phát thanh khẩn cấp. Khách đi qua ba không gian và chỉ thấy ba bản sắc, không thấy ba nhà thầu.

Với những phòng nghe nhạc mà gia chủ của các villa đòi độ trung thực cao nhất, chúng tôi còn một tầng nghe nhạc cao cấp riêng, đã viết trong bài Nghe đúng nghĩa. Và đôi khi câu trả lời đúng không nằm ở loa: một ít vật liệu xử lý âm đặt khéo trong một căn phòng toàn kính và đá làm nhiều việc hơn bất kỳ chiếc loa đắt tiền nào.

Những gì kiến trúc sư nên đòi từ nhà tích hợp

Từ kinh nghiệm làm việc cùng các đơn vị thiết kế, đây là những thứ chúng tôi nghĩ một kiến trúc sư có quyền đòi hỏi ngay từ giai đoạn thiết kế cơ sở:

  • Tệp bản vẽ 2D, 3D và mô hình Revit của từng thiết bị, để đặt thẳng vào hồ sơ thiết kế thay vì vẽ ước chừng.
  • Tệp mô phỏng âm học của loa để kiểm tra độ phủ trước khi chốt vị trí, nhất là với trần cao hay không gian nhiều kính.
  • Yêu cầu cụ thể cho từng vị trí: kích thước hốc, khoang chừa cho loa siêu trầm, ống luồn, điểm treo chịu lực, nguồn điện và thông gió cho tủ thiết bị.
  • Mẫu màu và mẫu hoàn thiện thật trước khi đặt hàng loa sơn riêng.
  • Một lịch phối hợp với chiếu sáng và nội thất, vì loa, đèn và đầu báo cháy thường giành nhau cùng một mảng trần.

Xưởng New Jersey có sẵn bản vẽ 2D, 3D, mô hình Revit và tệp mô phỏng âm học cho từng mẫu loa. Nhà sản xuất loa kiến trúc mà chúng tôi dùng cho tầng tĩnh cũng có sẵn tệp mô phỏng cho dòng loa thương mại. Phần còn lại là việc của chúng tôi.

Bá Hùng làm việc với kiến trúc sư như thế nào

Chúng tôi thích được mời vào từ buổi phác thảo mặt bằng hơn là buổi đấu thầu thiết bị. Ở buổi đầu, kiến trúc giải pháp của Bá Hùng đi cùng kiến trúc sư qua từng không gian để xếp nó vào một trong ba cách xuất hiện, rồi chuyển thành các yêu cầu cụ thể trên bản vẽ. Tới thi công, chúng tôi phân phối thiết bị từ các đối tác trực tiếp, giám sát từ khâu lắp hộp âm ở giai đoạn thô tới khâu cân chỉnh cuối cùng, và tiếp tục bảo hành, ứng cứu kỹ thuật sau khi công trình đã đón khách. Toàn bộ quy trình chạy theo hệ thống quản lý chất lượng ISO 9001 duy trì liên tục từ năm 2011.

Nhiều tài liệu kỹ thuật viết riêng cho đơn vị thiết kế đang được tập hợp ở Architect Hub. Nếu anh chị đang có một dự án khách sạn, khu nghỉ dưỡng, villa hay F&B cao cấp trên bàn vẽ, gửi cho chúng tôi một bộ mặt bằng. Chúng tôi sẽ trả lời bằng chính câu hỏi kiến trúc sư hay hỏi nhất: loa sẽ nằm ở đâu, và trông nó thế nào.

Chiếc loa đẹp nhất là chiếc được quyết định cùng lúc với bức tường chứa nó.