Lớp 2. Khán giả phải nghe rõ, và phải nghe đúng hướng
Nghe rõ và nghe đúng hướng là hai bài toán khác nhau. Một hệ thống có thể phủ đều toàn khán phòng mà vẫn khiến người xem thấy khó chịu, vì tai nghe tiếng phát ra từ cụm loa treo bên trái trong khi mắt đang nhìn diễn viên đứng bên phải. Não người phát hiện độ lệch đó rất nhanh, dù khán giả không gọi tên được cảm giác. Chúng tôi đã viết riêng về hiện tượng này trong bài Khi mắt thấy một nơi, tai nghe một nẻo.
Trong một hệ thống âm thanh biểu diễn chuyên nghiệp, các quyết định thực sự nằm ở chỗ khán giả không nhìn thấy: cụm chính treo ở đâu để phủ tới hàng ghế cuối mà không dội vào tường sau, dàn loa bù cho khu vực dưới ban công và trên ban công, các đường trễ tính theo quãng đường sóng âm đi trong không khí, và cấu hình định vị nguồn âm để tiếng bám theo người diễn khi họ di chuyển ngang sân khấu. Đây là phần thiết kế hệ thống biểu diễn đòi hỏi mô phỏng trước khi thi công, không phải căn chỉnh sau khi lắp.
Micro không dây: bài toán phổ tần, không phải bài toán mua sắm
Một vở nhạc kịch có thể chạy hàng chục kênh micro không dây cùng lúc, cộng thêm hệ theo dõi trong tai cho diễn viên và nhạc công. Số kênh chạy đồng thời không phải là số máy thu mua được, mà là số khoảng tần số sạch còn lại trong không gian đó, sau khi trừ đi truyền hình mặt đất, các hệ không dây của công trình lân cận, và giới hạn pháp lý về băng tần dành cho micro không dây tại Việt Nam. Quy hoạch tần số, hệ ăng ten phân tán, và đường đi cáp ăng ten từ hai cánh gà về phòng kỹ thuật là những thứ phải được tính từ giai đoạn thiết kế. Khi đã hoàn thiện trần và tường, mọi phương án chữa cháy đều đắt hơn nhiều lần.
Cần nói thẳng một điều mà nhiều hồ sơ thầu né tránh: nhà hát ở Việt Nam gần như luôn phải chạy thêm vai trò thứ hai, làm lễ trao giải, hội nghị, tổng kết ngành. Lúc đó micro cổ ngỗng và micro cầm tay quay trở lại, đứng cùng phòng với dàn loa công suất lớn, và nguy cơ hú xuất hiện. Năng lực xử lý ở tình huống này là thước đo tay nghề tích hợp. Kỹ thuật chống hú đa tầng của Bá Hùng cho phép khoảng cách thu tiếng lên tới 160cm trong điều kiện tối ưu, nghĩa là phòng đủ rộng, trần đủ cao, âm học đã được xử lý đúng. Cần hiểu 160cm là trần kỹ thuật, không phải cấu hình mặc định. Ý nghĩa thực tế của con số nằm ở định luật nghịch đảo bình phương: đưa nguồn thu từ 20cm ra 160cm là mất khoảng 18dB tín hiệu, tương đương phải bù 64 lần công suất. Ngay cả khi một khán phòng chỉ cần thu ở khoảng cách bình thường, việc hệ thống được thiết kế với biên an toàn lớn như vậy có nghĩa là nó gần như không bao giờ chạm ngưỡng hú trong vận hành thật.
Khán giả nghe kém cũng là khán giả đã mua vé
Một nhà hát công lập phục vụ cả người khiếm thính. Vòng nghe từ trường hoặc các hệ hỗ trợ nghe đưa tín hiệu sạch thẳng vào máy trợ thính, bỏ qua toàn bộ tiếng vang và tiếng ồn của phòng. Hạng mục này rẻ khi nằm trong bản vẽ sàn, vì vòng dây đi dưới lớp hoàn thiện, và đắt gấp nhiều lần khi phải bổ sung sau khi sàn đã lát xong.
