Lớp 1. Nhà thi đấu là căn phòng khó nghe nhất mà kiến trúc tạo ra

Sàn cứng, tường cứng, mái cao, thể tích lớn. Đó chính xác là công thức của âm vang dài. Trong một không gian như vậy, lời nói bị chính tiếng vọng của nó phủ lên, phụ âm biến mất trước nguyên âm, và mọi thông báo có nguy cơ trở thành một khối âm thanh to nhưng không mang thông tin. Nghịch lý nằm ở chỗ: đúng lúc khán đài đông nhất và ồn nhất cũng là lúc bắt buộc phải nói được rõ ràng nhất. Khi có người ngã trên khán đài. Khi trận đấu phải dừng. Khi cần đưa hàng nghìn người ra ngoài theo một trình tự chứ không phải cùng một lúc.

Ngành có thước đo cho việc này. Chỉ số truyền đạt lời nói STI, đo theo IEC 60268-16, lượng hoá xác suất người nghe hiểu đúng từ được phát ra. Với hệ thống phát thanh phục vụ sơ tán, ngưỡng thường được viện dẫn là 0,50 cho giá trị trung bình và 0,45 cho từng điểm đo riêng lẻ. Điều ít được nói ra: STI không phải thuộc tính của thiết bị. Nó là thuộc tính của căn phòng cộng với hệ thống, và phần lớn giá trị của nó đã bị quyết xong trên bản vẽ kiến trúc, trước khi có bất kỳ chiếc loa nào được mua.

Hướng xử lý vì thế không nằm ở loa to hơn. Nó nằm ở khả năng kiểm soát hướng phủ, đưa năng lượng xuống nơi có người ngồi và giữ nó tránh xa các bề mặt phản xạ trên trần với tường đối diện, đây là địa hạt của âm thanh định hướng và của giải pháp âm thanh chuyên nghiệp cho không gian lớn. Song song là xử lý âm học cho công trình, tập trung vào trần và mảng tường phía trên khán đài. Cuối cùng là phân vùng phát thanh, để một thông báo dành cho khu A không đổ ra toàn bộ công trình, nguyên tắc nền của phát thanh báo động và liên lạc khẩn cấp cùng hệ thống phát thanh công cộng chuẩn cảnh báo giọng nói.

Lớp 3. Đám đông đi vào trong một giờ và phải ra được trong vài phút

Toàn bộ rủi ro pháp lý và rủi ro thương hiệu của công trình nằm gọn trong chênh lệch giữa hai con số đó. Người vào rải rác, người ra thì đồng loạt. Và trong tình huống bất thường, thời gian ra không do khán giả quyết định, nó do thiết kế quyết định.

Ba nhóm hệ thống phải nói chuyện được với nhau ở lớp này. Thứ nhất là kiểm soát tiếp cận và soát vé, cùng với đếm người theo khu để ban điều hành biết khu nào đang quá tải trước khi nó thành sự cố, thuộc hệ thống an ninh thông minh tích hợp và nhóm sản phẩm an toàn, an ninh. Thứ hai là dòng người xếp hàng tại quầy vé, quầy dịch vụ, cổng vào, nơi quản lý hàng đợi biến một đám đông bực bội thành một hàng có trật tự. Thứ ba là phát lệnh, và đây là chỗ hay sai nhất.

Lệnh điều hành đám đông không nên được phát bằng chuông báo cháy. Chuông chỉ nói được một điều duy nhất, trong khi tình huống thật cần nhiều câu khác nhau: giữ nguyên vị trí, di chuyển theo cửa số bốn, khu vực này tạm đóng. Sơ tán một nhà thi đấu gần như luôn phải theo giai đoạn chứ không đồng loạt, vì cầu thang và cửa thoát không đủ cho tất cả cùng lúc. Hệ phát thanh sơ tán vì thế phải có tiếng nói, phải phân vùng, phải có nguồn dự phòng và giám sát đường loa, và phải liên thông với báo cháy chứ không bị thay thế bởi báo cháy. Đi kèm là các điểm gọi liên lạc khẩn cấp tại thang máy, nhà vệ sinh dành cho người khuyết tật, khu vực chờ hỗ trợ sơ tán. Chúng tôi mô tả kỹ nhóm này trong giải pháp phát thanh báo động và liên lạc khẩn cấp.

Còn một nhóm khán giả ít được nhắc: người khiếm thính. Ở quầy vé, quầy hướng dẫn và tại khu ghế được chỉ định, hệ hỗ trợ nghe cho phép họ nhận thông báo cùng lúc với mọi người thay vì nhận sau, hoặc không nhận. Với công trình công cộng, đó vừa là chuyện tử tế vừa là chuyện tuân thủ.

Lớp 5. Nền móng: nguồn, mạng, môi trường ăn mòn và người ở lại sau bàn giao

Bốn lớp trên đứng được hay không phụ thuộc vào lớp này, và lớp này thì không ai chụp ảnh.

Về mạng: một trung tâm thể thao phức hợp có ít nhất bốn dòng dữ liệu không giống nhau, gồm tín hiệu AV thời gian thực, camera an ninh, hệ thống vận hành toà nhà, và wifi cho hàng nghìn khán giả cùng bật điện thoại tại một thời điểm. Gộp tất cả vào một mạng cấu hình mặc định là cách nhanh nhất để có tiếng rè trong ngày khai trương. Vì vậy chúng tôi tách bạch hạ tầng mạng thiết kế riêng cho AV với hạ tầng và an ninh mạng ngay từ bước thiết kế cơ sở.

Về nguồn: công trình thể thao có cột đèn cao, có sân ngoài trời, có mái kim loại diện tích lớn. Nghĩa là rủi ro sét lan truyền cao hơn hẳn một toà nhà văn phòng cùng quy mô. Cộng thêm hệ công suất lớn cần khởi động theo trình tự để không sập nguồn, và các thiết bị số nhạy cảm với nhiễu. Nguồn an toàn, chống sét, lọc nhiễu và UPS ở đây không phải hạng mục tuỳ chọn cuối bảng dự toán, nó là điều kiện để mọi thứ phía trên tồn tại qua mùa mưa đầu tiên.

Về môi trường: khu bể bơi ăn mòn kim loại nhanh hơn nhiều so với phần còn lại của công trình, sân ngoài trời chịu nắng mưa trực tiếp, khu vực ven biển thì cộng thêm hơi muối. Cấp bảo vệ và vật liệu vỏ thiết bị phải được chọn theo từng vùng, không thể dùng chung một quy cách cho cả toà nhà. Chiếu sáng cảnh quan và sân ngoài trời có cùng đặc thù đó, thuộc chiếu sáng cảnh quan, còn phần điện mặt trời trên mái diện tích lớn thì mở ra hướng năng lượng xanh thông minh.

Về con người: sau bàn giao, công trình thường chỉ có một hoặc hai kỹ thuật viên cho toàn bộ hệ thống. Họ không thể là chuyên gia của mười lăm nhóm thiết bị. Cách bù duy nhất là làm cho hệ thống tự báo trước khi hỏng và có người ở xa nhìn thấy điều đó cùng lúc, tức giám sát và quản lý từ xa hạ tầng đi kèm dịch vụ AV chăm sóc chủ động. Với công trình có lịch thi đấu cố định, giá trị của một kịch bản ứng phó dựng sẵn lớn hơn nhiều so với giá trị của một cuộc gọi bảo hành.

Ba điều nên chốt khi công trình còn nằm trên bản vẽ

Một, âm học và điểm treo phải đi cùng kết cấu mái. Vị trí cụm loa chính, tải trọng cho phép tại từng điểm treo, diện tích và vị trí vật liệu tiêu âm trên trần với tường phía trên khán đài: tất cả phải được chốt trước khi kết cấu được duyệt. Sau khi mái đổ xong, mọi phương án còn lại đều là phương án chữa cháy, đắt hơn và kém hơn.

Hai, phòng kỹ thuật, tuyến cáp và các điểm chờ. Phòng điều khiển cần nhìn thấy sân thi đấu bằng mắt thường. Cần ống chờ tới bảng điểm và tới các vị trí màn hình, hộp sàn tại bàn trọng tài và bàn kỹ thuật, đường tín hiệu ra vị trí đỗ xe truyền hình, ổ nguồn công suất phù hợp cho đơn vị thuê mang thiết bị vào. Những thứ này rẻ khi còn là nét vẽ và rất đắt khi đã là bê tông. Chúng tôi có viết riêng về nhóm hạng mục âm thầm này trong bài Mắt xích mà không ai chụp ảnh.

Ba, cấp bảo vệ, chống ăn mòn, tiếp địa và chống sét theo từng vùng. Khu bể bơi, sân ngoài trời, cột đèn, mái kim loại và khu vực ven biển mỗi nơi một quy cách. Việc này phải được ghi vào thuyết minh kỹ thuật ngay từ thiết kế cơ sở, vì nó quyết định chủng loại thiết bị được phép chào thầu, chứ không phải chuyện xử lý ở giai đoạn nghiệm thu.