Mở đầu

Một sáng thứ Hai tại một đại học đa ngành tại Đồng bằng sông Cửu Long. Giảng đường lớn của trường, sức chứa 1.150 chỗ ngồi, đang sáng đèn cho buổi giảng môn cơ sở toán cho hơn tám trăm sinh viên năm nhất.

Giảng viên đứng trên bục, micro lavalier nhỏ gắn vào cổ áo. Ông đang giảng về định lý giới hạn của dãy. Câu đầu tiên ông nói khi vào đề: "Định nghĩa giới hạn không phải là một tuyên bố về kết quả cuối cùng. Là một tuyên bố về sự kiểm soát của chúng ta đối với sai số."

Ở hàng cuối cùng, cách bục giảng hơn ba mươi mét, một sinh viên đang ghi chép. Câu vừa được nói cách đó một khoảng xa vẫn rõ ràng đến tai sinh viên. Không phải vì giảng viên nói to. Là vì căn phòng cho phép câu nói được đi xa mà không bị nhiễu.

Cùng giảng đường này, hai năm trước, không thể có buổi học này.

Câu hỏi đã được đặt sai

Trước khi Bá Hùng đến, trường đã trao đổi với một số nhà thầu khác. Đề xuất phổ biến là: bổ sung thêm loa, tăng công suất, đưa âm thanh đến hàng cuối bằng sức mạnh.

Đề xuất này có một logic rõ ràng. Nếu sinh viên hàng cuối không nghe rõ, hãy cho âm thanh đi xa hơn và lớn hơn.

Logic này sai ngay từ đầu.

Vấn đề không phải là âm thanh không đến được hàng cuối. Vấn đề là âm thanh đến quá nhiều lần và bằng quá nhiều đường khác nhau. Mỗi phản xạ từ tường, từ trần, từ sàn đều mang lại một bản sao của câu nói. Tăng công suất chỉ làm cho số bản sao này nhiều hơn và lớn hơn, không làm cho câu nói rõ hơn. Đôi khi còn làm cho mọi thứ tệ hơn.

Đây là điểm phân biệt một kỹ sư âm học với một người bán thiết bị loa. Người bán thiết bị nhìn vào vấn đề "không nghe rõ" và đề xuất "thêm loa". Kỹ sư âm học nhìn vào RT60 bốn giây và biết rằng dù lắp thêm bao nhiêu loa, sinh viên vẫn không thể giải mã câu nói.

Câu hỏi đúng không phải là "Làm sao đưa âm thanh đến hàng cuối". Câu hỏi đúng là "Làm sao giảm thời gian âm thanh vang trong phòng từ bốn giây xuống mức cho phép nhận dạng câu".

Bốn cuộc đời của bài giảng bắt đầu từ đây

Đến giai đoạn này, giảng đường đã đáp ứng được cuộc đời thứ nhất của bài giảng. Sinh viên có mặt có thể nghe rõ, theo kịp nội dung, ghi chép được đầy đủ.

Nhưng đây mới chỉ là một phần tư câu chuyện.

Khi nói chuyện với Phó Hiệu trưởng phụ trách đào tạo, đội Bá Hùng đặt câu hỏi: trường có bao nhiêu sinh viên không thể đến giảng đường lớn vào một buổi cụ thể.

Câu trả lời gây ngạc nhiên. Một phần đáng kể sinh viên đang học chương trình từ xa, ở các campus vệ tinh tại các tỉnh khác. Một số có lịch trùng buổi thực tập hoặc lý do sức khoẻ. Một số là sinh viên trao đổi học kỳ tại các trường đối tác quốc tế. Tổng cộng có thể có một phần ba sinh viên cùng môn không có mặt tại giảng đường vào một buổi cụ thể.

Câu hỏi tiếp theo: phần này hiện đang học bằng cách nào?

Câu trả lời: họ download tài liệu môn học, học theo giáo trình, không có giảng viên giảng trực tiếp.

Đây là điểm Bá Hùng đề xuất bổ sung ba lớp tiếp theo của hạ tầng giảng đường.

Lớp livestream đồng bộ. Hai camera được lắp tại các vị trí phù hợp trong giảng đường, ghi hình giảng viên và slide một cách chuyên nghiệp. Tín hiệu được encode và stream realtime đến các campus vệ tinh qua hạ tầng mạng nội bộ của trường. Sinh viên ở xa có thể tham gia buổi giảng trong cùng giờ, đặt câu hỏi qua hệ thống Q and A đồng bộ, cảm thấy như đang có mặt trong phòng.

Đây là cuộc đời thứ hai của bài giảng.

Lớp lecture capture cho xem lại. Mỗi buổi giảng được ghi hình với chất lượng cao, tự động đồng bộ ba luồng tín hiệu thành một bản ghi: giảng viên, slide, sinh viên đặt câu hỏi. Bản ghi được upload lên LMS của trường sau khi buổi giảng kết thúc. Mỗi sinh viên có thể xem lại bao nhiêu lần cần thiết, đặc biệt trước kỳ thi.

Đây là cuộc đời thứ ba của bài giảng.

Lớp transcription và search. Bản ghi sau khi upload có khả năng được tự động tạo transcript có timestamp. Khi một sinh viên cần tìm lại câu giảng viên giải thích định lý giới hạn, hệ thống có thể trả về timestamp chính xác trong bài giảng số mấy. Khi một nhà nghiên cứu giáo dục muốn phân tích phương pháp giảng dạy của giảng viên trong dài hạn, hệ thống có thể trích xuất các câu chứa từ khoá cụ thể.

Đây là cuộc đời thứ tư của bài giảng.

Sau khi đầy đủ bốn lớp, một câu giảng viên nói lúc 8h15 sáng thứ Hai không chỉ đến tai các sinh viên có mặt trong phòng. Đến tai các sinh viên ở các campus vệ tinh trong cùng giờ. Đến tai các sinh viên xem replay trong tuần thi. Có thể đến tai các sinh viên khoá sau, nhiều năm sau, khi cần học lại nội dung này.

Một câu, bốn cuộc đời.

Lời kết

Một giảng đường không phải một không gian có nhiều ghế. Là một không gian mà mọi câu được nói có thể đến được mọi tai cần nghe.

Sau khi dự án hoàn thành, đại học có thể vận hành các buổi giảng cấp lớn trong giảng đường mới của mình. Có thể livestream đồng bộ đến các campus vệ tinh. Có thể record lecture chuyên nghiệp cho sinh viên xem lại. Có thể đón sinh viên trao đổi quốc tế tham gia từ trường gốc của họ. Ngân sách đầu tư xây dựng giảng đường không trở thành lãng phí. Đã chuyển thành một hạ tầng giáo dục có thể phục vụ trường nhiều năm tới.

Bài giảng có bốn cuộc đời. Cuộc đời thứ nhất phải sống, ba cuộc đời còn lại mới có nghĩa.

RT60 bốn giây không phải vấn đề âm thanh. Là vấn đề về việc đại học có thể giảng dạy hay không.

Đây là loại "đất" mà Bá Hùng đã sống cùng qua hơn hai thập kỷ phục vụ các đại học và trường quốc tế tại Việt Nam. Mỗi giảng đường có một câu chuyện riêng về acoustic, về scale, về phương pháp giảng dạy, về portfolio sinh viên. Mỗi câu chuyện có một con đường riêng từ "đất chưa sử dụng được" đến "đất có thể giảng dạy".