Nhà ga có ba lớp điện. Bài viết này dành cho lớp ở giữa.

Phân loại điện cho công trình giao thông quy mô lớn đã có khuôn khổ chuyên ngành. Tổ chức Hàng không Dân dụng Quốc tế (ICAO) và Hiệp hội Vận tải Hàng không Quốc tế (IATA) có khuyến nghị cho hạ tầng sân bay. Liên minh Đường sắt Quốc tế (UIC) và các tiêu chuẩn EN cho EMC đường sắt có khung riêng cho ga đường sắt. Khi đọc một nhà ga như một hệ thống vận hành, có một cách đọc thứ hai theo chức năng và rủi ro vận hành bổ sung cho phân loại chuyên ngành đó.

Lớp toà nhà chung. Trạm biến áp, máy phát điện dự phòng, tủ điện tổng, ATS, hệ thống chống sét lan truyền theo TCVN 9385 và quy chuẩn xây dựng. Phần thiết kế MEP đã được luật hoá. Tại sân bay quốc tế cấp 4F và 4E, MEP có quy mô của một thành phố cỡ trung, với hệ chiller tải lớn, hàng chục thang máy và thang cuốn, hệ chiếu sáng kiến trúc của terminal cao thoáng.

Lớp hệ thống an toàn vận hành chuyên ngành. Hệ quản lý không lưu (ATC) và navigation aids (ILS, VOR, DME, radar) tại sân bay. Hệ thống tín hiệu điều khiển tàu CBTC hoặc ETCS tại metro và đường sắt. Hệ thống điều khiển báo hiệu và liên động đường sắt quốc gia. Các thiết bị này có quy chuẩn nguồn riêng theo tiêu chuẩn hàng không hoặc đường sắt, được nhà sản xuất (Thales, Indra, Honeywell Aerospace, Siemens Mobility, Alstom, Hitachi Rail và các hãng tương đương) spec sẵn cùng UPS chuyên ngành mil-spec hoặc rail-spec. Bảo vệ điện cho lớp này thuộc phạm vi của chính nhà sản xuất thiết bị và đơn vị tích hợp hệ thống an toàn vận hành chuyên ngành. Không thuộc phạm vi của bài viết này.

Lớp hạ tầng số hỗ trợ vận hành nhà ga. Vùng nằm giữa hai lớp trên. Bao gồm hệ thống điện tử nhạy cảm phục vụ vận hành hành khách và operations hằng ngày, không phải hệ an toàn vận hành chuyên ngành nhưng quyết định chất lượng trải nghiệm hành khách và năng lực vận hành tổng thể. FIDS và PIDS thông tin hành khách. Check-in IT và KIOSK tự phục vụ. Hệ IT của BHS xử lý hành lý (không phải băng chuyền và motor). Hệ IT của khu kiểm soát an ninh (không phải máy soi tia X). Hệ IT của kiểm soát xuất nhập cảnh (e-gate, biometric, passport reader ở lớp IT). PAVA terminal-wide. CCTV và access control quy mô lớn. Wi-Fi hành khách. Digital signage và wayfinding. Trung tâm Điều hành Nhà ga (AOC auxiliary IT). Hạ tầng IT cho tenant retail và F&B.

Lớp này không thuộc tiêu chuẩn an toàn hàng không hay đường sắt chuyên ngành. Nó cũng không hoàn toàn thuộc thiết kế MEP toà nhà chung. Đây là khoảng trống mà nhiều nhà ga đang dần được chú ý hơn khi yêu cầu trải nghiệm hành khách và năng lực thông quan ngày càng cao.

Một triết lý lọc nguồn khác cho lớp hạ tầng số

Đối tác công nghệ chuyên biệt Bá Hùng làm việc cùng là một thương hiệu xuất xứ Bắc Mỹ với gần ba thập kỷ chuyên về điện sạch cho hệ thống tới hạn của trung tâm dữ liệu cấp doanh nghiệp, đài truyền hình trực tiếp, hạ tầng IT của các sân bay quốc tế, và hệ thống thông tin hành khách của các ga metro lớn tại Bắc Mỹ và châu Âu.

Thay vì để xung đột biến đi qua thiết bị rồi xả xuống đất, công nghệ này chặn xung ngay tại đường dây và chuyển hướng năng lượng thừa quay ngược về nguồn, dưới dạng vô hại. Linh kiện bên trong không bị hy sinh, không xuống cấp theo thời gian, không cần thay thế định kỳ. Đối với sân bay và nhà ga vận hành 24/7 không có cửa sổ bảo trì rộng, đây là đặc tính có giá trị riêng: bảo trì có thể được lập theo lịch bảo dưỡng tổng thể của nhà ga, không phải theo lịch xuống cấp linh kiện.

Một thiết bị tích hợp ba lớp chức năng. Lớp xử lý đột biến điện áp và sét lan truyền theo nguyên lý phi hy sinh. Bộ lọc EMI/RFI dải rộng hoạt động hai chiều, đặc biệt quan trọng trong môi trường có nhiều tải motor và biến tần như sân bay và ga đường sắt. Cơ chế hạn chế dòng khởi động giúp các tải IT công suất khá lớn được "khởi động mềm".

Chuẩn thiết kế gốc của công nghệ là IEEE C62.41 hạng B3 ở cấu hình worst-case. Mức endurance đạt 1.000 lần xung đỉnh 6.000V/3.000A theo thử nghiệm UL 1449 Adjunct Endurance mà không một lần hỏng, đạt cấp A-1-1 trong UL 1449. Tương thích thiết kế với IEC 61643-11 áp dụng tại châu Âu. Đây là chuẩn được nhiều sân bay quốc tế hàng đầu thế giới như Changi Singapore, Incheon Seoul, Hong Kong International, Heathrow London, Schiphol Amsterdam, Frankfurt tham chiếu khi spec hạ tầng IT cho các hệ thống thông tin hành khách và kiểm soát biên giới.

Bảy cụm hạ tầng số cần được bảo vệ

Cụm FIDS, PIDS và hệ thông tin hành khách. Hệ thống màn hình thông tin chuyến bay (FIDS) tại sân bay hoặc thông tin chuyến tàu (PIDS) tại ga đường sắt và metro. Hàng trăm đến hàng nghìn endpoint phân bố từ lối vào terminal đến cửa lên máy bay hoặc sân ga. Hệ content management server tổng. Bộ media player phân tán theo khu vực. Network switch của hệ thông tin hành khách. Hệ tích hợp lấy dữ liệu từ AODB (Airport Operational Database) hoặc TIS (Train Information System). Đây là cụm có ý nghĩa cực lớn về trải nghiệm hành khách. Một sai số ba mươi giây trên FIDS đủ làm hàng trăm hành khách đứng sai cửa.

Cụm Check-in, KIOSK tự phục vụ và hệ IT xử lý hành lý. Workstation check-in tại quầy với hệ DCS (Departure Control System) endpoint. KIOSK tự phục vụ check-in. KIOSK baggage drop tự phục vụ. Server quản lý KIOSK. Hệ IT của BHS (phần điều khiển và quản lý, không phải băng chuyền và motor). Hệ tracking hành lý bằng RFID. Đây là cụm chịu tải đỉnh rất cao trong cửa sổ ba giờ trước giờ peak departure.

Cụm Kiểm soát an ninh và biên giới (lớp IT). Hệ IT của máy soi tia X và body scanner (workstation operator, không phải bộ phận tia X). Hệ IT của e-gate xuất nhập cảnh (passport reader, biometric capture, kiểm tra dữ liệu với cơ quan biên giới). Hệ workstation của nhân viên xuất nhập cảnh tại counter có người. Server tích hợp với cơ sở dữ liệu của Bộ Công an, Cục Quản lý Xuất nhập cảnh, Tổng cục Hải quan. Cụm này có yêu cầu bảo mật cao và yêu cầu uptime cao tương ứng.

Lưu ý phạm vi: bản thân thiết bị máy soi tia X và body scanner có spec riêng từ nhà sản xuất an ninh hàng không (Smiths Detection, L3Harris, Nuctech và các hãng tương đương). Bá Hùng làm việc ở lớp IT điều khiển và workstation, không can thiệp phần thiết bị scanning chuyên dụng.

Cụm PAVA terminal-wide. Tủ trung tâm PAVA cấp toàn terminal. Bộ ampli phân vùng cho hàng chục khu vực (sảnh xuất phát, sảnh đến, các khu vực cửa, khu vực hành lý, sân ga). Bộ chuyển mạch tín hiệu. Hệ tích hợp với báo cháy theo TCVN 7568 và IEC 60849. Hệ phát thông báo nhiều ngôn ngữ tự động và thông báo bằng nhân viên. Trong tình huống sơ tán khẩn cấp (cảnh báo cháy, an ninh, thời tiết bất lợi cho khu vực airside), PAVA phải vận hành đúng. Tủ trung tâm là điểm áp dụng lọc nguồn chuyên dụng.

Cụm CCTV và an ninh vật lý tổng. Hệ camera quy mô lớn phủ toàn terminal, sân đỗ, sân ga, khu vực kỹ thuật, perimeter. Đầu ghi NVR và server quản lý phân tán. Hệ access control airside (đặc biệt nhạy cảm về bảo mật) và landside. Hệ kiểm soát ra vào bãi đỗ. Hệ perimeter security với cảm biến và radar. Hệ tích hợp PSIM. Cụm này có yêu cầu pháp lý cao về tính liên tục: theo quy định an ninh hàng không quốc tế, hệ CCTV và access control airside không được phép có gián đoạn ngoài cửa sổ bảo trì được lên kế hoạch.

Cụm Trung tâm Điều hành Nhà ga (AOC, ROC). Phòng điều hành 24/7 của sân bay (Airport Operations Center, AOC) hoặc của ga đường sắt/metro (Station Operations Center). Video wall điều hành tổng. Workstation chuyên trách của ca trực. Hệ tích hợp AODB / TIS dashboard. Bộ communication intercom với các bộ phận. Hệ giám sát alarm với escalation. Đây là "mắt" của nhà ga; một sự cố tại đây đồng nghĩa với "mù tạm thời" của trung tâm điều phối trong khoảnh khắc có thể cần phản ứng nhanh nhất.

Cụm Hành khách, thương mại và Wi-Fi. Hệ Wi-Fi hành khách quy mô lớn với hàng trăm AP và controller. Hệ tích hợp với portal đăng nhập của hãng hàng không hoặc đơn vị vận hành. Hạ tầng IT cho tenant retail và F&B trong khu vực thương mại nội bộ terminal. Digital signage và wayfinding ngoài phần thông tin chuyến bay. Hệ lounge access (kiểm soát ra vào lounge thương gia, hạng nhất, lounge thẻ tín dụng). Hệ tích hợp với chương trình loyalty của hãng hàng không.

Cụm này không quan trọng bằng các cụm trên về mặt vận hành cốt lõi nhưng có ảnh hưởng lớn đến trải nghiệm hành khách và doanh thu thương mại của nhà ga. Tại các sân bay hàng đầu, retail và F&B chiếm tỷ trọng doanh thu đáng kể, và trải nghiệm Wi-Fi tốt là một tiêu chí được hành khách quốc tế đánh giá thường xuyên.

Tầng quản trị thông minh cho vận hành 24/7 không có cửa sổ bảo trì rộng

Ngắt khẩn cấp khi điện áp ngoài ngưỡng (COUVS). Khi điện áp lưới tụt sâu hoặc vọt cao bất thường, thiết bị tự động ngắt tải xuống trong vài chu kỳ, sau đó tự khôi phục khi điện trở lại bình thường. Ngưỡng có thể điều chỉnh theo từng cụm. Đối với rack FIDS content server đang serve nội dung cho hơn năm trăm endpoint, một khoảnh khắc điện áp bất thường đủ làm corrupt cache đang được render. Năng lực này bảo vệ tính toàn vẹn của thông tin hành khách trong cao điểm departure.

Đo lường và ghi nhật ký chất lượng điện thời gian thực với log on-premise. Tham số điện được ghi với mốc thời gian, lưu trong bộ nhớ nội bộ thiết bị, đẩy về máy chủ log on-premise của Phòng Hạ tầng IT. Không qua cloud bên ngoài. Khi có sự cố nghi vấn (FIDS flicker 6h17 sáng thứ Sáu, e-gate chậm response trong cửa sổ peak), đội kỹ thuật có dữ liệu để truy vết với mốc thời gian khớp với log của các hệ vận hành. Nhật ký này phục vụ điều tra root cause sau sự cố và phục vụ kiểm tra của cơ quan quản lý ngành hàng không và đường sắt.

Điều khiển và mở rộng qua mạng nội bộ với quyền truy cập phân vai. Bật tắt từng outlet độc lập qua giao diện web nội bộ với RBAC. Lập lịch tự động cho thiết bị không cần chạy 24/7 (digital signage thương mại ngoài giờ vận hành nhà ga). Sequencing power-up cho cluster server sau bảo trì điện. Reset từ xa khi sự cố nhỏ xảy ra ban đêm tại các tủ kỹ thuật phân tán trong terminal, tránh điều cán bộ trực ban đến tận khu vực airside ngoài giờ.

Năm vai trò của Bá Hùng

Tư vấn kiến trúc giải pháp. Mỗi nhà ga có cấu hình lưới điện, lịch sử xây dựng (nhiều terminal phase), mô hình vận hành đa hãng, kiến trúc IT đa hệ riêng. Đội ngũ Bá Hùng khảo sát hiện trạng, xác định điểm tới hạn theo bảy cụm, phân định rõ ranh giới với vùng hệ an toàn vận hành chuyên ngành (thuộc tích hợp viên chuyên ngành hàng không và đường sắt) và vùng toà nhà chung (thuộc MEP). Đề xuất bố trí thiết bị theo nguyên tắc tập trung đầu tư vào nơi rủi ro cao nhất với trải nghiệm hành khách.

Phân phối thiết bị chuyên nghiệp. Đảm bảo chuỗi sản phẩm đồng bộ và xuất xứ G7. Đối với nhà ga thuộc khối doanh nghiệp nhà nước (ACV, VNR, Hanoi Metro, Saigon Metro), yêu cầu giấy tờ xuất xứ phục vụ thủ tục mua sắm theo Luật Đấu thầu trong lĩnh vực hạ tầng giao thông. Bá Hùng làm việc trực tiếp với đối tác công nghệ Bắc Mỹ, đảm bảo thiết bị nhập khẩu chính ngạch.

Tích hợp và triển khai trong môi trường vận hành 24/7. Phối hợp với MEP nhà ga, với tích hợp viên BMS và AOMS chính, với nhà thầu chuyên ngành hàng không và đường sắt, với đội IT của đơn vị quản lý nhà ga ngay từ giai đoạn thiết kế. Triển khai theo nguyên tắc tách biệt mạng AV và mạng hành khách với mạng vận hành nội bộ. Lựa chọn cửa sổ thi công phù hợp với nhịp vận hành (đêm muộn hoặc cửa sổ bảo trì tổng).

Bảo hành và bảo trì dài hạn. Thuộc nhóm "lắp một lần, vận hành nhiều năm". Bá Hùng cam kết bảo hành theo chuẩn nhà sản xuất, dịch vụ kiểm tra định kỳ trùng với chu kỳ bảo dưỡng tổng thể của nhà ga (thường vào mùa thấp điểm vận hành), sẵn linh kiện thay thế trong nước, đồng hành suốt vòng đời mười năm trở lên. Đặc biệt quan trọng cho hạ tầng giao thông quốc gia với chu kỳ rà soát hiệu quả lâu dài.

Phản ứng nhanh khi sự kiện cao điểm hoặc bất thường đang diễn ra. Đây là vai trò có ý nghĩa đặc biệt với phân khúc nhà ga. Đội ngũ Bá Hùng có sẵn kịch bản ứng phó cho từng tình huống: cao điểm Tết Nguyên đán, cao điểm hè, sự kiện thể thao quốc tế tổ chức tại Việt Nam, hội nghị thượng đỉnh cấp cao có nhiều đoàn ngoại giao bay đến, bão và thời tiết bất lợi tạo cao điểm rebooking. Cam kết có mặt trong khung giờ ngắn nhất theo thoả thuận dịch vụ. Hiểu rằng nhà ga không có khoảng thời gian "có thể chờ đến mai" cho hành khách đang lưu giữ tại terminal hoặc sân ga.

Mỗi chuyến chỉ chạy đúng một lần.

Một chuyến bay khởi hành 6h30 sáng không thể khởi hành lại lúc 6h35 vì lý do hành khách. Slot cất cánh là tài nguyên được phân bổ theo phút, không được nhường lại. Một chuyến tàu cao tốc rời ga lúc 9h00 không thể quay lại đón hành khách bị kẹt ở khu kiểm tra vé. Một chuyến metro vào ga lúc 7h42 mở cửa hai mươi giây rồi rời đi, không có chuyến lùi cho hành khách chưa kịp vào sân ga.

Hành khách không có chuyến lùi. Slot không có khoảnh khắc thứ hai. Nhà ga không có giờ đóng cửa. Mỗi giây trên FIDS, mỗi giây trên PIDS, mỗi giây trên e-gate, mỗi giây trên access control là một quyết định của một hành khách thật ở một vị trí thật.

Một xung điện vài chục microsecond không gây hại ai trực tiếp. Nhưng nó có thể làm flicker năm trăm màn hình FIDS đúng vào khoảnh khắc một đoàn ba trăm hành khách đang đọc số cửa của chuyến bay đường dài sắp đóng cửa lên máy bay. Có thể làm reboot một dãy KIOSK self-service đúng vào cao điểm departure thứ Sáu sáng. Có thể làm tăng độ trễ e-gate xuất cảnh từ ba giây lên mười hai giây, đủ để hàng đợi kéo dài thêm vài chục mét vào giờ peak. Có thể làm corrupt phiên ghi của một đầu ghi camera đúng vào khoảnh khắc cần truy xuất sự kiện an ninh.

Không có sự cố nào trong số đó là máy bay không cất cánh được, là tàu không chạy được. Tất cả đều xảy ra trong khoảnh khắc mà nguồn điện vẫn đang được cấp đầy đủ, nhưng dạng sóng không sạch trong vài chục microsecond.

Một lớp nền vô hình, đứng sau mỗi sáng cao điểm departure, mỗi cao điểm Tết, mỗi chuyến tàu metro vào ga đúng nhịp, mỗi cú đóng cửa máy bay đúng slot, mỗi hành khách lấy đúng hành lý của mình từ băng chuyền. Khi mọi sự cố không xảy ra, đó không phải may mắn. Đó là kết quả của một tầng phòng thủ thầm lặng đứng sẵn từ phút thiết bị được cấp điện, kéo dài suốt vòng đời mười năm trở lên.

Liên hệ tư vấn khảo sát hạ tầng số cho sân bay và nhà ga: Đội ngũ kỹ sư Bá Hùng sẵn sàng làm việc trực tiếp với Phòng Hạ tầng IT, Phòng Kỹ thuật Vận hành, Phòng Quản trị Cơ sở vật chất, tích hợp viên BMS và AOMS chính, và đơn vị tư vấn MEP của đơn vị quản lý sân bay hoặc nhà ga để đánh giá hiện trạng lớp hạ tầng số hỗ trợ vận hành, phân định rõ ranh giới với vùng hệ an toàn vận hành chuyên ngành hàng không và đường sắt (thuộc tích hợp viên chuyên ngành) và vùng toà nhà chung (thuộc MEP), đề xuất phương án kiến trúc giải pháp phù hợp với mô hình vận hành 24/7, đặc thù đa hãng đa tuyến, và quy mô đầu tư từ sân bay quốc tế cấp 4F đến bến xe liên tỉnh, từ ga đường sắt quốc gia đến tuyến metro đô thị.

Công Ty TNHH Thương Mại Công Nghệ Bá Hùng | bahung.com