Câu Chuyện Đất: Biệt thự đa thế hệ

Đất

Một biệt thự đa thế hệ không phải một ngôi nhà. Đó là ba ngôi nhà chia sẻ một mái.

Ở tầng trệt, trong phòng khách, ông bà ngồi xem cải lương trên ti vi vào sáu giờ chiều. Âm lượng vừa đủ để nghe lời thoại nhân vật, không quá lớn để át tiếng người thân nói chuyện trong nhà. Ngoài hiên, người con dâu sắp bữa cơm tối, mở một bản nhạc nhẹ trong loa ẩn trần để không khí bếp bớt khô khan. Trên gác hai, cậu thiếu niên đang chơi game với bạn online, đeo headphone vì biết rằng âm thanh bắn súng không phù hợp với không khí dưới nhà. Trong phòng làm việc bên cạnh, người cha vừa kết thúc cuộc gọi quốc tế cuối ngày, đẩy ghế ra, đứng dậy ra ngoài hành lang để xuống ăn cơm.

Bốn cảnh trong một mái nhà. Bốn không gian âm thanh khác hẳn nhau. Bốn yêu cầu kỹ thuật không cảnh nào giống cảnh nào. Tất cả xảy ra đồng thời, và phải xảy ra một cách trang nhã.

Một biệt thự đa thế hệ tại Thảo Điền, tại Phú Mỹ Hưng, tại Đà Lạt, tại Phan Thiết, tại Ngọc Trai Bãi Cháy, đều có cấu trúc tương tự dù khác nhau về diện tích, vật liệu, phong cách. Bốn đến sáu phòng ngủ. Phòng thờ trang nghiêm thường ở vị trí cao và yên tĩnh. Phòng khách lớn và phòng sinh hoạt chung. Phòng bếp và bàn ăn rộng đủ cho mười người. Phòng làm việc tại nhà của các thành viên trưởng thành. Phòng giải trí cho trẻ con, đôi khi là phòng karaoke gia đình. Sân vườn nhỏ. Có thể có hồ bơi, có thể có gian thư giãn ngoài trời.

Trong các không gian ấy có ba thời gian khác nhau cùng tồn tại. Thời gian của ông bà chậm rãi, gắn với buổi sáng và buổi chiều, gắn với bộ trà, gắn với tiếng radio và tiếng ti vi quen thuộc. Thời gian của cha mẹ là thời gian làm việc, gắn với buổi tối, gắn với cuộc gọi quốc tế và tiếng máy pha cà phê sớm. Thời gian của trẻ con là thời gian học, thời gian chơi, gắn với thiết bị di động, gắn với tốc độ. Ba thời gian này không xung khắc trên lý thuyết, nhưng chia sẻ chung một hệ thống đèn, một hệ thống loa, một hệ thống điều hoà, một hệ thống an ninh.

Đó là đất của câu chuyện.

Phương pháp luận

Bá Hùng tiếp cận biệt thự đa thế hệ bằng một nguyên tắc kiến trúc: hệ thống phục vụ con người, không phải con người phục vụ hệ thống.

Nguyên tắc này biểu hiện qua bốn lớp thiết kế đan vào nhau.

Lớp đầu tiên là pre-wire trong giai đoạn kiến trúc. Một biệt thự đa thế hệ cần được tính toán hệ thống âm thanh, hệ thống đèn, hệ thống cảm biến từ lúc bản vẽ còn trên giấy của kiến trúc sư. Đặt loa ẩn trần, đặt loa kiến trúc trong tường, định tuyến cáp tín hiệu, vị trí tủ thiết bị trung tâm, đường nguồn riêng cho hệ AV, tất cả phải được quyết định trước khi đổ bê tông. Sai sót ở giai đoạn này không thể sửa sau, hoặc chỉ sửa được bằng cách phá tường. Đây là lý do Bá Hùng tham gia vào dự án biệt thự đa thế hệ từ giai đoạn thiết kế kiến trúc, không phải từ giai đoạn nội thất.

Tiếp đến là phân vùng âm thanh và chiếu sáng theo logic sinh hoạt, không theo logic phòng. Một biệt thự đa thế hệ tốt thường có tám đến mười hai vùng âm thanh độc lập. Vùng được định nghĩa không phải theo bốn bức tường, mà theo cách gia đình sử dụng không gian. Phòng khách có thể là một vùng. Khu bếp và bàn ăn có thể là hai vùng riêng, vì bữa cơm và việc bếp núc thường tách thời gian. Phòng thờ là một vùng đặc biệt với quy chế âm thanh riêng. Phòng làm việc của cha mẹ tách hoàn toàn. Phòng riêng từng thành viên là một vùng. Sân vườn ngoài trời là một vùng độc lập có lựa chọn chống thời tiết.

Trên nền hai lớp ấy, hệ thống được kịch bản hoá theo thời gian và sự kiện, không theo thiết bị. Các kịch bản có tên như "Buổi Sáng Của Ông Bà", "Giờ Làm Việc Của Bố", "Bữa Cơm Tối Gia Đình", "Khách Đến Chơi Cuối Tuần", "Tết". Mỗi kịch bản đồng thời điều chỉnh ánh sáng, âm thanh, điều hoà, rèm cửa, an ninh. Người sử dụng không cần biết bên trong kịch bản có những thiết bị nào. Họ chỉ cần biết tên kịch bản và nội dung cảm xúc nó tạo ra.

Cuối cùng, mỗi thế hệ có một giao diện riêng phù hợp với mình. Ông bà có nút vật lý đặt ở vị trí quen thuộc trên tường, không quá ba nút lựa chọn ở mỗi không gian họ thường ngồi. Cha mẹ có ứng dụng trên điện thoại với giao diện tinh giản, mở ra là thấy ngay scene đang chạy và năm scene tiếp theo dự kiến cho thời điểm trong ngày. Thanh thiếu niên có khả năng kiểm soát chi tiết hơn cho riêng phòng mình, nhưng không can thiệp được vào các vùng khác trong nhà. Trẻ nhỏ có chế độ giới hạn do cha mẹ đặt.

Bốn lớp này, khi vận hành đồng bộ, làm cho hệ thống tự ẩn đi sau cảm giác sinh hoạt tự nhiên của gia đình.

Khi đất đã được hiểu

Khi một biệt thự đa thế hệ được hoàn thiện đúng, có một dấu hiệu duy nhất cho biết hệ thống đã đạt chuẩn. Đó là khi cả gia đình ngừng nói chuyện về hệ thống.

Ông bà không hỏi "làm sao bật ti vi", "làm sao chuyển kênh", "làm sao tăng âm lượng". Họ chỉ ngồi xuống ghế quen, bấm vào nút quen, và mọi thứ chạy như họ mong đợi.

Cha mẹ không phải lập trình lại scene sau mỗi cuộc họp video. Họ chỉ chuyển từ "Giờ Làm Việc" sang "Bữa Cơm Tối" bằng một thao tác.

Thanh thiếu niên không phải hỏi xin phép từng lần chỉnh đèn phòng riêng, nhưng cũng không phá vỡ được nhịp chung của ngôi nhà. Chúng có không gian riêng trong giới hạn đã được thoả thuận từ ngày đầu.

Khách đến chơi không nhận ra ngôi nhà có hệ thống thông minh. Họ chỉ thấy nhà ấm cúng, sáng phù hợp, âm thanh dễ chịu. Họ nói "nhà các bác thoải mái thật".

Câu nói ấy là phần thưởng cao nhất cho một thiết kế đa thế hệ thành công. Hệ thống không hiện ra dưới dạng công nghệ. Nó hiện ra dưới dạng cảm giác về một mái nhà thuộc về cả ba thời gian.

Một biệt thự đa thế hệ tốt không phải một biệt thự nhiều tính năng. Đó là một biệt thự mà mọi tính năng đều phục vụ một mục đích duy nhất: làm cho ông bà, cha mẹ, và con cháu có thể sống cùng một mái nhà trong một sự thoải mái không phải thoả hiệp.

Đa thế hệ là sự cộng tồn của các thời gian, không phải sự cộng dồn của các phòng.

Đọc thêm trong cụm bài