PHONG TỎA VÀ LÁNH NẠN TẠI CHỖ - Lockdown

PHONG TỎA VÀ LÁNH NẠN TẠI CHỖ

Vì sao dùng hệ báo cháy để xử lý một tình huống an ninh là một sai lầm có thể trả giá bằng sinh mạng


 Hệ báo cháy được sinh ra để làm đúng một việc: đưa mọi người ra khỏi tòa nhà nhanh nhất có thể. Nhưng có những tình huống mà điều an toàn nhất lại ngược lại, giữ người ta ở yên bên trong, sau cánh cửa khóa, tránh xa mối nguy đang ở ngoài hành lang hay ngoài cổng. Khi đó, dùng hệ báo cháy để ra lệnh là dùng sai công cụ. Và tệ hơn, đó là một công cụ sẽ phản lại anh đúng vào khoảnh khắc tệ nhất.

Bài viết này dành cho ban giám hiệu trường học và đại học, ban quản lý ngân hàng và công trình công, cùng các nhà tư vấn thiết kế đang đứng trước một câu hỏi ngày càng cấp thiết: khi mối nguy không phải là lửa mà là một tình huống an ninh, tòa nhà sẽ phản ứng bằng cái gì, và liệu hệ thống hiện có có làm đúng việc của nó không.

 

 

Lánh nạn tại chỗ là gì, và vì sao nó ngược với sơ tán

Sơ tán đưa người ra ngoài. Lánh nạn tại chỗ, trong tiếng Anh là invacuation và thường được gọi là phong tỏa hay lockdown, làm điều ngược lại: đưa người vào một khu vực an toàn bên trong tòa nhà khi mối nguy nằm ở bên ngoài hoặc ở một phần khác của công trình. Hình dung một kẻ đột nhập có ý đồ xấu trong khuôn viên, một sự cố an ninh ngoài cổng trường giờ tan học, hay một tình huống nguy hiểm ở khu vực lân cận. Trong những lúc đó, đẩy người ra cửa có thể chính là đẩy họ về phía mối nguy. Bản năng cứu người lúc này là giữ họ lại, khóa cửa, và liên lạc.

Lối tắt nguy hiểm: mượn hệ báo cháy để phong tỏa

Nhiều công trình dùng tạm hệ báo cháy cho phong tỏa, và họ có một lý do nghe hợp lý: đó là hệ duy nhất đủ tin cậy để báo động toàn bộ tòa nhà ngay lập tức. Vấn đề nằm ở một nguyên tắc sắt của mọi hệ báo cháy: tín hiệu cháy luôn có ưu tiên cao nhất, không gì được ghi đè nó. Hãy hình dung một cuộc phong tỏa được kích hoạt bằng tiếng chuông báo cháy. Nếu giữa lúc đó một đám cháy bùng lên, hoặc hệ báo cháy bị kích hoạt vì hỗn loạn, điều rất dễ xảy ra, thì tiếng chuông cháy sẽ ngay lập tức ghi đè lệnh phong tỏa và ra lệnh cho tất cả sơ tán ngay, có thể đẩy người ta chạy thẳng vào đúng mối nguy mà lệnh phong tỏa đang cố tránh.

Còn một giới hạn nữa, đơn giản hơn nhưng cũng chí mạng: một tiếng chuông không nói được điều gì. Nó không cho ai biết chuyện gì đang xảy ra, nên đi đâu, làm gì, hay khi nào thì an toàn để di chuyển. Trong một tình huống an ninh, sự mơ hồ đó tự nó là một mối nguy. Bảng dưới đây đặt cạnh nhau hai cách tiếp cận.

Lối tắt nguy hiểm: mượn hệ báo cháy để phong tỏa

Phong tỏa là một tình huống đổi thay, không phải một mệnh lệnh tĩnh

Một sự cố cháy có mục tiêu cố định: đưa người ra. Một sự cố phong tỏa thì sống động và đổi thay theo từng phút. Nó có thể bắt đầu bằng việc sơ tán một số người trong khi yêu cầu những người khác ở yên tại chỗ, rồi chuyển sang sơ tán từng phần hoặc di chuyển nhóm sang vị trí khác ở giai đoạn sau. Nó dựa vào liên lạc hai chiều để giữ cho người trong tòa nhà bình tĩnh và được thông tin, đồng thời thu về tình hình thực tế ở hiện trường. Và đến một thời điểm, quyền điều hành có thể được chuyển cho lực lượng chức năng bên ngoài. Không một tiếng chuông đơn lẻ nào quản lý nổi chuỗi diễn biến này. Cái cần ở đây là giọng nói trực tiếp và ghi sẵn theo từng vùng, báo động im lặng, cùng intercom và điện thoại hai chiều.

Khoảng trống tiêu chuẩn, và cách lấp nó một cách có trách nhiệm

Cần nói thẳng một điều, đúng tinh thần không tô vẽ: trên phạm vi toàn cầu, lĩnh vực phong tỏa có rất ít chỉ dẫn tiêu chuẩn, khác hẳn với phòng cháy vốn đã có hệ EN 54 và BS 5839 chặt chẽ. Chính vì khoảng trống đó mà thị trường đầy những sản phẩm gắn mác phong tỏa nhưng sẽ không bao giờ được phép dùng trong một tình huống cháy thật, và theo lẽ thường thì không nên giao tính mạng con người cho chúng.

Cách tiếp cận có trách nhiệm là dựng hệ phong tỏa trên nền công nghệ life-safety đã được kiểm chứng và chứng nhận, thay vì chế ra một hệ riêng lẻ chưa ai kiểm định. Cụ thể là dựng trên một hệ thông báo và sơ tán đạt EN 54-16, có giám sát toàn tuyến, chịu lỗi và phân tán. Một đối tác công nghệ life-safety từ Anh Quốc, đơn vị có ghế trong các ủy ban soạn chuẩn quốc tế, đã làm đúng điều đó: lấy chính công nghệ vốn đã được tin dùng cho sơ tán cháy, rồi định hình lại để phục vụ phong tỏa. Nguyên lý mạng phân tán chịu lỗi mà hệ này dựa vào chính là điều đã trình bày trong bài về kiến trúc chịu lỗi của tuyến.

Một hệ phong tỏa đúng nghĩa làm được gì

Trên nền đó, một hệ phong tỏa đúng nghĩa cho phép phát giọng nói trực tiếp và ghi sẵn theo từng vùng, để ban quản lý nói đúng điều cần nói tới đúng khu vực cần nghe. Nó có báo động im lặng và báo động thị giác, để cảnh báo mà không để lộ tình hình cho kẻ đang gây nguy hiểm. Nó cung cấp intercom và điện thoại hai chiều bảo mật giữa ban quản lý và các điểm trong tòa nhà, kênh liên lạc riêng không bị nghe lén. Điểm kích hoạt có thể là có dây hoặc không dây, đặt ở những nơi cần thiết. Và hệ tự giám sát liên tục, vì một hệ an toàn mà hỏng âm thầm thì còn nguy hiểm hơn không có.

Có một ranh giới thiết kế tinh tế đáng nói rõ. Hệ phong tỏa có thể xuất tín hiệu sang hệ kiểm soát ra vào để kích hoạt khóa cửa, nhưng phần liên lạc phong tỏa nên giữ độc lập với hệ thật sự khóa cửa. Tách bạch việc nói cho người ta biết phải làm gì khỏi việc đóng mở cửa là một lựa chọn an toàn hơn, vì hai chức năng đó cần độ tin cậy và logic vận hành khác nhau.

Bối cảnh Việt Nam

Tại Việt Nam, nhu cầu này đang nổi lên thật, rõ nhất ở trường học, đại học, ngân hàng và công trình công, nhưng chưa có một quy chuẩn kỹ thuật riêng cho phong tỏa như cách phòng cháy đã có quy chuẩn của mình. Đây là một vùng trắng. Và vùng trắng là nơi dễ bị lấp bằng những giải pháp chắp vá nhất. Chính vì vậy, việc mang một thực hành đã được kiểm chứng ở tầm quốc tế vào đúng bối cảnh công trình, do một đơn vị hiểu cả kỹ thuật life-safety lẫn chính sách an ninh riêng của tòa nhà thực hiện, là điều tạo ra khác biệt thật sự.

Vai trò của Bá Hùng

Phong tỏa là nơi bề rộng của Bá Hùng phát huy đúng giá trị của nó. Thông báo và sơ tán, truyền thông khẩn cấp, an ninh, kiểm soát ra vào và điều khiển thông minh đều nằm dưới một mái nhà, được thiết kế để nói chuyện với nhau ngay từ đầu thay vì ghép nối những hộp đen rời rạc. Bá Hùng tiếp cận ở vai trò kiến trúc sư giải pháp: tích hợp phần liên lạc phong tỏa với hệ an ninh và kiểm soát ra vào, trong khi vẫn giữ phần liên lạc sống còn độc lập và chịu lỗi. Toàn bộ quá trình thiết kế, lắp đặt, nghiệm thu và bảo trì vận hành theo hệ thống quản lý chất lượng ISO 9001 mà công ty duy trì liên tục từ năm 2011, và biên bản thử định kỳ của một hệ life-safety là hồ sơ pháp lý có thể bảo vệ trước thẩm tra. Tính phân tán của hệ bảo đảm không có điểm hỏng đơn lẻ, đúng điều một tình huống khẩn cấp không cho phép.

Kết: giữ người an toàn đúng chỗ, không phải đẩy tất cả ra cửa

Một tiếng chuông chỉ biết ra một mệnh lệnh duy nhất, và trong một tình huống an ninh, mệnh lệnh đó có thể là sai. Cứu người trong những lúc như vậy không phải là việc hô to một câu lệnh cho cả tòa nhà, mà là khả năng nói đúng điều cần nói tới đúng khu vực, nghe lại được hiện trường, và thay đổi kế hoạch khi mối nguy dịch chuyển.

Đó là lý do phong tỏa và lánh nạn tại chỗ xứng đáng có một hệ riêng, dựng trên nền life-safety đã được chứng nhận, chứ không phải mượn tạm tiếng chuông cháy. Giữ người an toàn đúng chỗ, không phải đẩy tất cả ra cửa.