Không gian công cộng · Quảng trường · Công viên

Đọc nhanh

  • Công nghệ ở công viên, quảng trường làm năm việc: giữ an toàn cho đám đông khi thời tiết xấu, làm cho ngày và đêm đều đáng đến, sống hòa với khu dân cư bên cạnh, có nền móng chịu được ngoài trời, và vận hành được từ một chỗ.
  • Phần đắt nhất để sửa nằm dưới mặt đất: ống chờ, hố kéo cáp, điểm nguồn, cáp quang. Chốt cùng thiết kế hạ tầng thì chi phí nhỏ. Chốt sau khi đã lát đá, trồng cây thì phải đào lại.
  • Ngoài trời, loa, tủ, ống và dây phải là loại chuyên dùng ngoài trời, bền, có chống sét lan truyền và chống nhiễu. Tiền ít thì làm theo đợt, nhưng đợt đầu luôn là phần nằm dưới đất.

2003

năm thành lập

Hơn 500

công trình

Hơn 30

tỉnh thành

ISO 9001

liên tục từ 2011

01

Nỗi lo của người đứng tên công trình

Bốn giờ chiều chủ nhật, mây đen kéo tới

Quảng trường đang có vài nghìn người. Gia đình dắt con đi dạo, một nhóm tập nhảy ở góc sân khấu, người ngồi dọc bờ kè nhìn ra sông. Mây đen kéo tới từ phía bên kia sông, gió đổi chiều. Trong phòng bảo vệ, trưởng ca có một cái micro nối vào hệ loa đang phát nhạc nền, một bộ đàm và hơn chục bảo vệ rải trên mấy hecta.

Người đứng tên công trình lúc đó chỉ cần biết một điều: trong vài phút tới, lời nhắc rời khỏi khu đất trống và đi về phía mái che có tới được từng góc công viên không, và người đứng ở góc xa nhất có nghe ra chữ không.

Câu trả lời không nằm ở cái micro. Nó nằm ở những quyết định đã đưa ra từ hai, ba năm trước, lúc bản vẽ hạ tầng còn chờ ký.

Câu trả lời không nằm ở cái micro.

Ngoài trời đòi hỏi những thứ trong nhà không có

Thiết bị trong tòa nhà sống trong phòng có máy lạnh. Thiết bị ở công viên đứng dưới nắng nhiều giờ liền, chịu mưa tạt, hơi nước ven sông, và nằm giữa khoảng trống rộng nơi sét có thể đánh xuống gần. Một cái loa cách phòng điều khiển vài trăm mét nghĩa là đường dây dài, tín hiệu dễ suy hao và dễ hứng xung sét lan truyền. Trẻ con leo trèo, có người tò mò mở nắp, có người cố ý phá. Và cách hàng rào vài chục mét là cửa sổ nhà dân. Ở công viên, chỗ đặt thiết bị, đường đi của dây và cách bảo vệ từng mắt xích quan trọng ngang với việc chọn thiết bị.

Phần đắt nhất nằm dưới mặt đất. Một ống chờ rỗng chôn cùng lúc làm hào kỹ thuật chỉ là một dòng nhỏ trong hạng mục hạ tầng. Muốn kéo thêm một sợi dây khi lối đi đã lát đá, cây đã bén rễ, thì phải đào, phải trả lại mặt bằng, có khi phải xin lùi lịch mở cửa một khu. Đường ống nằm dưới đất vài chục năm, còn thiết bị bên trên sẽ thay vài lần trong thời gian đó. Vì vậy ống chờ nên được tính cho cả những hạng mục chủ đầu tư chưa định mua.

Góc nhìn rộng hơn về không gian công cộng trong đô thị có ở Cụm 4: Không gian công cộng sống.

02

Năm việc công nghệ làm cho một công viên · 1/5

Giữ an toàn cho đám đông và trước thời tiết xấu

Hệ loa phát nhạc nền mỗi ngày nên chính là hệ phát lệnh khi có chuyện. Công viên được chia thành nhiều vùng theo lối đi, sân chơi trẻ em, quảng trường, bến và bãi xe. Người trực phát vào đúng một vùng khi tìm trẻ lạc ở khu sân chơi, hoặc cả công viên cùng lúc khi giông tới. Lệnh khẩn cấp luôn được ưu tiên: nhạc tự tắt, giọng đọc ghi sẵn phát ra, xong thì nhạc tự trở lại. Hệ loa dùng hằng ngày có thêm một lợi thế ít ai để ý: loa nào câm, người ta biết ngay hôm đó, không đợi tới ngày có sự cố. Cách tổ chức lệnh và phân vùng có trong bài Truyền thông an toàn sinh mạng. Phần liên động với báo cháy và quy trình sơ tán thuộc hồ sơ thẩm duyệt phòng cháy chữa cháy của từng công trình.

Trụ gọi trợ giúp đặt ở sân chơi trẻ em, bờ kè, bãi xe và những đoạn lối đi vắng. Người cần giúp bấm nút là nói chuyện hai chiều được với phòng điều hành, camera gần đó quay về phía trụ, đèn trên đỉnh trụ dễ thấy từ xa vào ban đêm. Với người lạc con hay người bị mệt giữa trưa nắng, một cái nút ở ngay đó có ích hơn số điện thoại dán trên bảng.

Camera ở công viên có giá trị nhất khi nó báo sớm. Phần mềm phân tích hình ảnh nhận ra mật độ người ở một khu tăng nhanh bất thường, người ngã không dậy, vật bị bỏ lại lâu, và đếm lượt khách qua từng cổng để ban quản lý biết ngày nào, giờ nào đông. Cảnh báo hiện lên ở phòng điều hành kèm hình ảnh, người trực nhìn xác nhận rồi mới phát lệnh hay cử bảo vệ tới, nên một cảnh báo nhầm chỉ tốn vài giây xem lại. Khu vực có camera cần biển báo, dữ liệu hình ảnh được lưu và truy cập theo quy định về bảo vệ dữ liệu cá nhân hiện hành, camera không đặt trong nhà vệ sinh. Cách ghép camera với kiểm soát ra vào và báo động nằm ở bài An ninh vật lý tích hợp.

Camera ở công viên có giá trị nhất khi nó báo sớm.

03

Năm việc công nghệ làm cho một công viên · 2/5

Làm cho cả ngày lẫn đêm đều đáng đến

Nhạc nền ở công viên không nên là một bản nhạc phát đều khắp nơi. Khu đọc sách cần nhỏ và êm, sân chơi vui hơn, quảng trường mạnh hơn vào tối cuối tuần, đoạn ven sông có khi chỉ cần tiếng nước. Mỗi vùng có lịch riêng theo giờ và theo ngày. Ampli đặt theo cụm gần nhóm loa nó nuôi để dây loa ngắn lại, còn tín hiệu từ trung tâm tới các cụm đi qua mạng IP (mạng máy tính) bằng giao thức âm thanh chuyên dụng, nên thêm một cụm sau này không phải kéo lại cả hệ. Ở chỗ cảnh quan là nhân vật chính, loa nên khuất đi: loa đúc giả đá cạnh lối dạo, loa cắm trong bồn cây, loa gắn dưới mái đình, người ta nghe nhạc mà không thấy thiết bị. Hai bài liên quan: Âm thanh thương mại đa vùng đa nguồn và Âm thanh kiến trúc và loa tàng hình.

Quảng trường còn là nơi tổ chức lễ hội, mít tinh, ca nhạc. Không phải lúc nào cũng cần dàn âm thanh lắp cố định. Thứ cần có sẵn là điểm chờ ở đúng chỗ đặt sân khấu: nguồn điện đủ tải cho đêm diễn lớn nhất dự kiến, tủ tín hiệu nối về hệ trung tâm, chỗ neo giàn loa và đèn. Đơn vị tổ chức mang hệ biểu diễn tới là cắm vào chạy, và lệnh khẩn cấp từ phòng điều hành vẫn đè lên được chương trình đang diễn. Phần biểu diễn có ở bài Âm thanh chuyên nghiệp.

Ban đêm, ánh sáng quyết định người ta có dám vào công viên hay không. Lối đi chính cần đủ sáng và sáng đều, vì chỗ tối là chỗ người ta tránh và cũng là chỗ camera không thấy gì. Cây, mặt nước, công trình biểu tượng thì cần ánh sáng đổi kịch bản theo ngày thường, ngày lễ, đêm sự kiện. Sau một giờ nhất định, khu ít người tự giảm độ sáng, lối đi chính vẫn giữ mức an toàn, tất cả điều khiển theo lịch từ một chỗ (Chiếu sáng thông minh).

Màn LED ở cổng và quảng trường đưa lịch sự kiện, bản đồ, thông báo của chính quyền. Cảm biến ánh sáng tự chỉnh độ sáng để trưa nắng vẫn đọc được mà ban đêm không chói người đi đường, không rọi vào nhà dân. Khi phòng điều hành phát lệnh khẩn cấp, màn chuyển ngay sang nội dung hướng dẫn, người đứng xa không nghe rõ vẫn đọc được (Hình ảnh, LED và AV qua IP).

Ban đêm, ánh sáng quyết định người ta có dám vào công viên hay không.

04

Năm việc công nghệ làm cho một công viên · 3/5

Sống hòa với khu dân cư bên cạnh

Phản ánh của hàng xóm có thể khiến các sự kiện buổi tối ở quảng trường bị hạn chế. Cách phòng hiệu quả nhất nằm ở thiết kế: loa quay vào trong công viên chứ không quay ra phía nhà dân, mức âm lượng tối đa của từng vùng được khóa trong bộ xử lý tín hiệu theo khung giờ, sau mười giờ đêm khu sát hàng rào tự hạ xuống. Đèn chiếu cây cũng có thể rọi thẳng vào phòng ngủ tầng ba bên kia đường, nên hướng đèn và lịch giảm sáng được tính cùng lúc với vị trí đèn trên bản vẽ.

Lớp thứ hai là đo. Một máy đo tiếng ồn đặt cố định ở ranh giới phía nhà dân ghi mức ồn liên tục, báo cho người phụ trách sự kiện khi gần chạm ngưỡng và để lại nhật ký theo giờ. Khi có phản ánh, ban quản lý trả lời bằng số liệu. Ngưỡng cụ thể lấy theo quy chuẩn về tiếng ồn hiện hành cho khu vực đó (Âm học và kiểm soát tiếng ồn).

Lớp 1 · Thiết kế

  • Loa quay vào trong công viên
  • Khóa mức âm lượng tối đa theo khung giờ
  • Sau mười giờ đêm, khu sát hàng rào tự hạ xuống
  • Hướng đèn và lịch giảm sáng tính cùng vị trí đèn

Lớp 2 · Đo

  • Máy đo tiếng ồn cố định ở ranh giới phía nhà dân
  • Báo cho người phụ trách sự kiện khi gần chạm ngưỡng
  • Nhật ký theo giờ để trả lời phản ánh

Khi có phản ánh, ban quản lý trả lời bằng số liệu.

05

Năm việc công nghệ làm cho một công viên · 4/5

Nền móng bền bỉ ngoài trời

Thiết bị ngoài trời thường hỏng vì nước, nắng, sét và nhiễu hơn là vì kém. Vì vậy thứ gì đặt ngoài trời cũng nên là loại làm cho ngoài trời, loại bền dùng cho công trình, không lấy đồ trong nhà đem ra.

  • Loa, camera, trụ gọi trợ giúp, màn LED: chịu mưa tạt, chịu tia cực tím, cấp chống bụi và nước cao; ốc vít, giá đỡ bằng thép không gỉ hoặc vật liệu chống ăn mòn, vì hơi nước ven sông ăn mòn kim loại rất nhanh.
  • Tủ chứa thiết bị: vỏ dày, chống nước, có mái che mưa, thông gió có lưới lọc, khóa chống mở trộm, đặt cao hơn mức ngập có thể xảy ra và ở vị trí kiến trúc sư cảnh quan đã chọn để không phải che chắn sau.
  • Ống và dây: ống chôn đất loại chịu lực, chịu được xe chạy qua; cáp loại dùng ngoài trời, vỏ chống tia cực tím và chống nước; đoạn dễ bị chuột gặm dùng cáp có lớp giáp.

Lớp thứ hai là chặn sét và nhiễu. Ở công viên, sét đánh xuống gần là chuyện của mỗi mùa mưa. Xung điện từ cú sét đó chạy theo dây điện, và theo cả dây loa, dây tín hiệu, dây mạng vào thẳng thiết bị. Vì vậy mỗi tuyến cáp đồng dài (cáp điện, dây loa, dây mạng) cần thiết bị chống sét lan truyền (chặn xung điện do sét đánh gần) ở cả hai đầu, đầu tủ trung tâm và đầu tủ cụm, cho cả đường điện lẫn đường tín hiệu. Mỗi tủ có lọc nguồn riêng, tiếp địa tại tủ nối đẳng thế với hệ tiếp địa chung của công trình. Dây tín hiệu có lớp bọc chống nhiễu và đi ống riêng, tách khỏi cáp điện động lực, cáp chiếu sáng và dây máy bơm, để tiếng ù, tiếng rè không lọt ra loa. Đường dài giữa các cụm đi bằng cáp quang loại phi kim: không có kim loại thì không mang xung sét và không hứng nhiễu điện từ. Đoạn cần giáp chống chuột thì dùng giáp phi kim, hoặc nối đất lớp giáp kim loại ở hai đầu. Bá Hùng có máy đo điện trở đất và máy phân tích chất lượng điện để kiểm phần này trước khi đóng điện (Nguồn sạch và năng lượng).

Cáp quang giữa các cụm chạy thành mạch vòng: đứt một đoạn, tín hiệu đi đường còn lại. Sợi cáp có dư lõi để thay khi một lõi hỏng hoặc khi thêm hệ mới. Mạng cho thiết bị (loa, camera, màn hình, trụ gọi) tách riêng khỏi wifi cho khách, để hàng nghìn điện thoại xem video không làm nghẽn lệnh khẩn cấp (Hạ tầng mạng AV).

06

Năm việc công nghệ làm cho một công viên · 5/5

Vận hành được từ một chỗ

Ca đêm ở công viên thường chỉ có một, hai người trực, không phải kỹ sư. Họ cần một màn hình thấy trạng thái các vùng loa, đèn, màn LED, camera, trụ gọi trợ giúp, một micro phát lệnh, và vài kịch bản bấm một nút là chạy: đóng cửa, thời tiết xấu, tìm trẻ lạc. Hệ thống tự báo về phòng điều hành khi một tủ mất kết nối, quá nóng hay mất nguồn, để người trực biết trước khi khách phản ánh. Phòng điều hành nhỏ thôi cũng được, miễn đặt đúng chỗ và thiết kế cho một người trực (Phòng điều hành và trung tâm chỉ huy). Với quảng trường của tỉnh, phòng này nên chừa sẵn đường kết nối về trung tâm điều hành chung của chính quyền, còn việc ai giữ và ai được xem dữ liệu camera thì chốt trong quy chế vận hành.

Sau khánh thành, ban quản lý cần tính sẵn các khoản định kỳ: điện cho thiết bị, bản quyền phần mềm (nhất là phần mềm phân tích hình ảnh và quản lý màn hình), bảo trì theo mùa trước mùa mưa bão, vệ sinh tủ và loa, và thay dần thiết bị ngoài trời khi tới tuổi.

Các lớp chọn thêm

Tùy vị trí và ngân sách, công viên có thể thêm cảm biến mực nước và cảnh báo ngập cho đoạn ven sông, nối với hệ phát thanh và màn LED; thiết bị phát hiện giông sét từ xa để phát lệnh sớm hơn; quan trắc không khí và độ nóng ngoài trời (hướng này có ở Cụm 8: Khí hậu, tiện nghi ngoài trời); dẫn hướng đỗ xe ngoài đường; thuyết minh bằng loa định hướng, tiếng chỉ rơi đúng chỗ người đứng nghe, và vòng từ hỗ trợ người nghe kém ở khán đài sân khấu.

Phòng điều hành nhỏ thôi cũng được, miễn đặt đúng chỗ và thiết kế cho một người trực.

07

Chất lượng và cách nghiệm thu

Âm thanh tốt ở ngoài trời đến từ đâu

Bá Hùng làm việc trực tiếp với hơn 100 đối tác ở Anh, châu Âu, Mỹ và các nước G7, nên chọn được từng mắt xích hợp với môi trường thay vì lấy trọn bộ của một hãng: loa chọn theo cấp chống nước và chống nắng, dây tín hiệu Nhật, lọc nguồn Mỹ, mạng chuyên cho âm thanh và hình ảnh.

Âm thanh ngoài trời bị cây cối, mặt nước, tường đá và gió làm đổi khác so với bản vẽ. Trước khi mua thiết bị, phần mềm mô phỏng vẽ vùng phủ loa trên chính mặt bằng của công trình và cho chủ đầu tư nghe thử. Khi lắp xong, kỹ sư đi bộ từng lối, đứng ở ghế đá, ở bến, ở góc sân chơi để nghe và chỉnh từng vùng, giống người chỉnh dàn nhạc ngồi ở hàng ghế giữa để nghe chứ không đứng trên sân khấu. Lúc bàn giao, máy đo độ rõ lời cho ra con số ở từng vùng.

Âm thanh ngoài trời bị cây cối, mặt nước, tường đá và gió làm đổi khác so với bản vẽ.

Thước đo độ rõ lời khi nghiệm thu

Nghe thấy tiếng chưa đủ, phải nghe ra chữ. Thước đo là STI (chỉ số truyền lời nói, thang từ 0 tới 1, càng cao càng dễ nghe ra chữ), đo theo IEC 60268-16:2020. Ngưỡng tối thiểu các tiêu chuẩn phát thanh khẩn cấp thường dùng là 0,50. Với công viên và quảng trường, Bá Hùng khuyến nghị đặt mục tiêu thiết kế cao hơn: STI 0,60 cho lối đi chính, quảng trường, sân chơi, và không vùng phủ nào dưới 0,50, để lệnh vẫn nghe rõ khi có gió, có tiếng người, tiếng xe. Dưới 0,50, lệnh phát ra dễ thành một tràng âm thanh vang vọng giữa quảng trường. Điểm đo, mức tiếng ồn nền và điều kiện gió khi đo được thống nhất trước trong hồ sơ, biên bản đo ghi theo từng vùng loa.

Nghe thấy tiếng chưa đủ, phải nghe ra chữ.

08

Phân đợt đầu tư và hậu mãi

Tiền ít thì làm theo thứ tự này

Đợt đầu luôn là phần nằm dưới đất: ống chờ, hố kéo cáp, cáp quang mạch vòng, vị trí tủ, điểm nguồn và tiếp địa. Đây là phần rẻ nhất nếu làm cùng hạ tầng và đắt nhất nếu để sau.

Đợt tiếp theo là những thứ giữ an toàn: phát thanh chia vùng kiêm nhạc nền, camera ở cổng và sân chơi trẻ em, trụ gọi trợ giúp, chiếu sáng lối đi theo lịch. Một công viên, vườn hoa cấp phường có thể dừng ở đây mà vẫn vận hành tốt.

Sau đó mới tới những thứ làm công viên đáng đến và dễ quản lý hơn: màn LED thông tin, ánh sáng cảnh quan theo kịch bản, máy đo ồn ở ranh giới, phân tích hình ảnh, phòng điều hành đầy đủ. Công viên đô thị cấp tỉnh thường cần đủ lớp này. Quảng trường trung tâm có tổ chức lễ hội thêm điểm chờ sân khấu, màn LED cỡ lớn, kịch bản cho ngày đông người và các lớp chọn thêm tùy mục tiêu.

Đây là phần rẻ nhất nếu làm cùng hạ tầng và đắt nhất nếu để sau.

Sau ngày khai trương

Người trực được tập huấn khi bàn giao để tự đổi lịch nhạc, kịch bản đèn, nội dung màn hình và tự chạy các kịch bản khẩn cấp. Khi có sự cố, kỹ thuật Bá Hùng hỗ trợ từ xa ngay từ cuộc gọi đầu, gọi video để hướng dẫn thao tác. Trong thời gian bảo hành, cán bộ kỹ thuật có mặt tại chỗ trong vòng 24 giờ theo điều khoản bảo hành của hợp đồng. Hết bảo hành vẫn có dịch vụ kỹ thuật tại chỗ, có tính phí.

Bá Hùng làm công nghệ cho công trình từ năm 2003, hơn 500 công trình ở hơn 30 tỉnh thành, phần lớn cho cơ quan nhà nước, ngân hàng, y tế và doanh nghiệp, giữ chứng nhận ISO 9001 liên tục từ năm 2011.

09

Bộ câu để tự soi hồ sơ của công trình

Những điều Ban QLDA nên yêu cầu có trong hồ sơ thiết kế

  • Sơ đồ vùng phát thanh chốt cùng lúc với quy hoạch lối đi và phân khu chức năng.
  • Ống chờ dọc hào kỹ thuật tới mọi vị trí loa, camera, trụ gọi trợ giúp, màn LED, đèn, cộng ống rỗng dự phòng. Hố kéo cáp có khoảng cách ghi trên bản vẽ, nắp chịu tải ở nơi có xe chạy.
  • Ranh giới giữa các gói thầu ghi rõ: ống, hố và hào thuộc gói hạ tầng hay gói công nghệ; cột đèn dùng chung cho camera, loa, wifi thì gói nào chịu cột, gói nào chịu giá đỡ và dây; nguồn tới từng tủ do gói điện nào cấp.
  • Vị trí tủ thiết bị theo cụm, cao độ trên mức ngập, nguồn riêng, tiếp địa nối đẳng thế với hệ chung, chốt cùng kiến trúc sư cảnh quan.
  • Loa đặt trong bồn cây có khoảng cách với đầu tưới và vùng rễ, chốt cùng gói cây xanh.
  • Cáp quang mạch vòng giữa các cụm, ghi rõ số lõi dự phòng.
  • Điểm chờ sân khấu ở quảng trường: nguồn đủ tải cho sự kiện lớn nhất dự kiến, tủ tín hiệu, điểm neo.
  • Vật tư chuyên dùng ngoài trời, loại bền: loa, tủ, ống, cáp; chống sét lan truyền ở cả hai đầu mỗi tuyến cáp đồng dài (điện, loa, tín hiệu, mạng); dây tín hiệu đi ống riêng, tách khỏi cáp động lực.
  • Mục tiêu STI cho từng vùng loa (khuyến nghị 0,60 ở vùng chính, không vùng nào dưới 0,50), điểm đo và điều kiện đo ghi rõ trong hồ sơ.
  • Danh mục bàn giao: tài khoản quản trị, bản vẽ hoàn công dạng số, bản quyền phần mềm và thời hạn của chúng.

Chúng tôi nói rõ giới hạn

  • Phần liên động với báo cháy và quy trình sơ tán thuộc hồ sơ thẩm duyệt phòng cháy chữa cháy của từng công trình.
  • Ngưỡng tiếng ồn cụ thể lấy theo quy chuẩn về tiếng ồn hiện hành cho khu vực đó.
  • Dữ liệu hình ảnh được lưu và truy cập theo quy định về bảo vệ dữ liệu cá nhân hiện hành.

Nếu công viên của anh chị đang ở bước thiết kế hạ tầng, hãy gửi Bá Hùng mặt bằng tổng thể và mặt cắt hào kỹ thuật để cùng rà những đường ống nên chôn trước khi đổ nền.

10

Tóm tắt

Tóm tắt các hệ thống trong bài

HỆ THỐNG
GIẢI QUYẾT ĐIỀU GÌ
Lệnh tới đúng vùng, người ở góc xa vẫn nghe ra chữ
Người cần giúp nói chuyện ngay với phòng điều hành
Báo sớm khi đám đông dồn ứ, có người ngã, vật bị bỏ lại
Mỗi khu một không khí, một lịch phát
Nghe nhạc mà không thấy thiết bị
Đơn vị tổ chức cắm vào là chạy, lệnh khẩn cấp vẫn đè lên được
Ban đêm an toàn, cảnh quan có kịch bản, giảm điện khu vắng
Lịch sự kiện, bản đồ, hướng dẫn khi khẩn cấp
Giữ quan hệ với khu dân cư, có nhật ký khi bị phản ánh
Thiết bị ngoài trời sống qua mùa giông, loa không ù, không rè
Đứt một đoạn vẫn chạy, wifi khách không làm nghẽn lệnh
Một người trực thấy và điều khiển được cả công viên

Các lớp chọn thêm (chưa có bài riêng): cảnh báo ngập ven sông; phát hiện giông sét từ xa; quan trắc không khí và độ nóng ngoài trời; dẫn hướng đỗ xe ngoài đường; thuyết minh bằng loa định hướng và vòng từ hỗ trợ người nghe kém.

Đường ống nằm dưới đất vài chục năm, còn thiết bị bên trên sẽ thay vài lần trong thời gian đó.

Liên hệ Bá Hùng để gửi bản vẽ.