Suốt hơn một thế kỷ, ánh sáng trong nhà được thiết kế chỉ để con mắt nhìn rõ. Nhưng cơ thể đọc cùng thứ ánh sáng đó như một chiếc đồng hồ, và phần lớn các tòa nhà đang gửi cho cơ thể một tín hiệu sai.

Một người hiện đại sống gần như cả đời trong nhà, dưới thứ ánh sáng được thiết kế theo đúng một tiêu chí: đủ để nhìn rõ mặt bàn. Đủ sáng để đọc, để không mỏi mắt, để làm việc. Trong nhiều thập kỷ, đó là toàn bộ câu hỏi mà ngành chiếu sáng đặt ra. Nhưng con mắt không phải cơ quan duy nhất nhận ánh sáng, và nhìn rõ không phải tác dụng duy nhất của nó.

Bên cạnh các tế bào giúp ta nhìn, võng mạc còn có một loại tế bào cảm thụ ánh sáng không phục vụ thị giác, mà gửi tín hiệu về chiếc đồng hồ trung tâm của cơ thể. Chính ánh sáng, qua con đường này, đồng bộ nhịp sinh học của chúng ta với chu kỳ ngày đêm: khi nào tỉnh táo, khi nào buồn ngủ, khi nào tiết hormone, khi nào hạ thân nhiệt để chuẩn bị ngủ. Ánh sáng không chỉ cho ta thấy thế giới, nó còn nói cho cơ thể biết bây giờ là mấy giờ.

Đây là khoa học, không phải lời lẽ chăm sóc sức khỏe

Cần nói rõ điều này, vì quanh chủ đề ánh sáng và sức khỏe có quá nhiều lời quảng cáo mơ hồ. Cơ chế ở đây không phải khoa học bên lề. Cơ chế phân tử của đồng hồ sinh học từng được trao giải Nobel Y học năm 2017. Và hơn một trăm nghiên cứu đã liên hệ sự rối loạn nhịp sinh học với một loạt rủi ro sức khỏe, từ rối loạn khí sắc và trầm cảm, đến tiểu đường, béo phì và bệnh tim mạch. Ánh sáng sai nhịp không phải một chuyện khó chịu nhỏ, nó tác động đến những hệ thống sâu trong cơ thể.

Ánh sáng đúng làm được gì, theo bằng chứng thực địa

Phần lớn nghiên cứu cũ chỉ làm trong phòng thí nghiệm. Điều đáng chú ý là gần đây bằng chứng đã bước ra văn phòng thật. Một nghiên cứu thực địa tại bốn tòa văn phòng độc lập cho thấy khi nhân viên nhận đủ ánh sáng có tác dụng sinh học, đặc biệt vào buổi sáng sớm của ngày làm việc, mức buồn ngủ tự ghi nhận giảm đáng kể, và họ thấy tỉnh táo, tràn năng lượng hơn. Cả bốn tòa nhà cho cùng một xu hướng.

Một nghiên cứu thực địa khác kéo dài bốn tuần trong văn phòng cho thấy ánh sáng động, thay đổi theo ngày bám theo nhịp ánh sáng tự nhiên, cải thiện chất lượng giấc ngủ và tăng tiết melatonin so với ánh sáng tĩnh cố định. Bản thân tác dụng đánh thức của ánh sáng mạnh đến mức từng được so sánh với tác dụng của một ly cà phê.

Và đây là nửa sự thật mà người bán hàng ít nói

Nếu ánh sáng đúng giúp được nhiều như vậy, thì ánh sáng sai cũng làm hại tương xứng. Chính nghiên cứu bốn tuần đó cho thấy khi ánh sáng được đưa vào sai thời điểm, nó làm giảm tiết melatonin, đẩy lệch nhịp sinh học, và làm giấc ngủ tệ đi. Ánh sáng xanh và mạnh vào buổi tối đánh lừa cơ thể rằng trời còn sáng. Một ngày làm việc thiếu sáng cũng để lại hậu quả ở đầu kia.

Đây là lý do không có cái gọi là một bóng đèn khỏe mạnh để mua về. Giá trị không nằm ở một thiết bị, mà ở việc đưa đúng loại ánh sáng vào đúng thời điểm trong ngày. Sáng và hơi lạnh vào buổi sáng để đánh thức cơ thể, ấm và dịu dần về cuối ngày để cơ thể chuẩn bị nghỉ. Đó là một nhịp, không phải một mức.

Vì sao điều này cần một hệ thống, không phải một cái đèn

Một cái đèn cố định không làm được việc đó. Để ánh sáng thay đổi cường độ và sắc độ suốt cả ngày theo một nhịp có chủ đích, cần đèn điều chỉnh được màu trắng, cần driver điều khiển được, cần cảm biến đo ánh sáng ban ngày và sự hiện diện của con người, và cần một hệ điều khiển buộc tất cả chạy theo cùng một kịch bản thời gian. Ánh sáng vì con người là một hệ thống, đúng như mọi ánh sáng tốt khác. Nó chỉ là một hệ thống được thiết kế thêm cho một mục tiêu mà ngành chiếu sáng cũ bỏ quên: sức khỏe của người ngồi bên dưới nó.

Cách Bá Hùng tiếp cận

Bá Hùng thiết kế ánh sáng cho cả hai nửa, nửa thị giác để nhìn rõ, và nửa sinh học để cơ thể sống đúng nhịp. Điều đó nghĩa là không chỉ tính đủ lux trên mặt bàn, mà tính cả ánh sáng nào, vào giờ nào, cho không gian nào. Thiết bị đến từ các đối tác châu Âu và G7 có khả năng điều chỉnh màu và điều khiển theo chuẩn mở. Và như với mọi hệ thống, có một bên duy nhất chịu trách nhiệm cho việc nó chạy đúng và đo được, theo đúng kỷ luật của ISO 9001 mà Bá Hùng giữ liên tục từ năm 2011.

Bá Hùng cũng nói thẳng phần mà nhiều nơi né: ánh sáng vì con người mà làm sai thì không có tác dụng, thậm chí phản tác dụng. Vì vậy nó phải được thiết kế và hiệu chỉnh, không phải mua theo một nhãn dán. Nơi nó đáng giá nhất là những chỗ con người ở lâu và cần tỉnh táo hoặc cần hồi phục: văn phòng, bệnh viện, trường học, khu dưỡng lão, khách sạn.

Trong một thế kỷ, chúng ta hỏi ánh sáng có đủ để nhìn không. Câu hỏi tiếp theo, và là câu hỏi đúng hơn, là ánh sáng này đang nói gì với cơ thể của những người sống dưới nó.