Trong một phòng bệnh, ánh sáng không phải thứ để ngắm. Nó là điều kiện mà một cơ thể đang gắng hồi phục phải sống cùng từng giờ. Và người cảm nhận nó rõ nhất lại là người ít được hỏi tới nhất: người nằm yên, nhìn lên trần.

Người nằm yên, nhìn lên trần

Một bệnh nhân nằm trên giường gần như cả ngày. Tầm nhìn của họ là trần nhà. Thứ ánh sáng rọi xuống họ không phải thứ ánh sáng mà kiến trúc sư nhìn thấy khi đứng, cũng không phải thứ ánh sáng mà điều dưỡng dùng để đọc bệnh án. Đó là một thứ ánh sáng khác, được cảm nhận trong tư thế nằm, kéo dài hàng giờ, và thường thì người ấy không thể bước tránh đi.

Phần lớn công trình thiết kế ánh sáng cho người đứng, người đi, người sẽ rời khỏi phòng. Một khoa bệnh phá vỡ giả định đó. Ở đây có một người không thể rời đi. Người ấy mới là người dùng thật của ánh sáng, và lại hay là người bị bỏ quên.

Cơ thể có một chiếc đồng hồ, và ánh sáng là thứ chỉnh nó

Cơ thể người vận hành theo một chiếc đồng hồ bên trong. Nó điều phối giấc ngủ, nhịp tiết hormone, mức tỉnh táo theo chu kỳ gần một ngày. Cơ chế phân tử của chiếc đồng hồ này là phát hiện được trao giải Nobel Y sinh năm 2017, không phải một ý niệm mơ hồ mà là sinh học đã được chứng minh.

Thứ chỉnh chiếc đồng hồ đó, mạnh hơn mọi tín hiệu khác, là ánh sáng. Khi ánh sáng báo ngày, cơ thể chuẩn bị cho sự tỉnh thức. Khi bóng tối báo đêm, cơ thể tiết ra tín hiệu cho giấc ngủ. Một cơ thể đang gắng lành lại cần nhịp ấy còn nguyên vẹn, vì phần lớn việc hồi phục diễn ra trong giấc ngủ.

Nghịch lý của bệnh viện

Bệnh viện thường đảo ngược chính những tín hiệu đó. Ánh sáng chói giữa đêm để thăm khám và theo dõi. Ánh sáng phẳng, mờ, bất biến suốt ngày trong những phòng sâu không cửa sổ. Ngày và đêm mất ranh giới. Giấc ngủ vỡ thành từng mảnh.

Với người bệnh dễ tổn thương, người cao tuổi và người bệnh nặng, sự rối loạn tín hiệu ngày đêm từ lâu được y văn ghi nhận là một yếu tố góp phần gây lú lẫn và mất định hướng trong thời gian nằm viện. Giấc ngủ ở đây không phải tiện nghi. Nó là một điều kiện của điều trị, ngang hàng với thuốc và chăm sóc.

Cùng một logic ấy áp cho tiếng ồn. Một môi trường giúp người bệnh ngủ là môi trường đã gỡ đi những thứ chống lại sự hồi phục, cả tiếng động lẫn ánh sáng sai giờ. Ánh sáng chỉ là một nửa của câu chuyện đó.

Ánh sáng cho người nằm, không phải cho người đứng

Chói là vấn đề đầu tiên. Một bộ đèn trông bình thường với người đứng có thể là một điểm sáng gắt khoan thẳng vào mắt người đang nằm ngửa. Đèn cho khoa bệnh phải kiểm soát chói theo đúng đường nhìn của người nằm, một yêu cầu mà đèn văn phòng không được thiết kế để đáp ứng.

Mỗi không gian trong bệnh viện lại đòi một thứ ánh sáng riêng. Phòng khám cần độ hoàn màu cao để đọc đúng sắc da. Ban đêm cần một lối sáng thấp và ấm để nhân viên làm việc mà không đánh thức cả phòng. Nhà vệ sinh bệnh nhân cần đèn kín và lau chùi được, phục vụ kiểm soát nhiễm khuẩn. Đó không phải cùng một bộ đèn. Đem ánh sáng văn phòng đặt vào khoa bệnh là một sự lệch pha, và người trả giá cho sự lệch ấy là người bệnh.

Ánh sáng là một biến số lâm sàng, không phải đồ trang trí

Khi nhìn theo cách này, ánh sáng rời khỏi hạng mục trang trí và bước vào thiết kế của môi trường chăm sóc. Cùng căn phòng cần ánh sáng đúng cũng cần âm thanh đúng: đủ yên để ngủ, đủ riêng để giữ phẩm giá. Coi ánh sáng, âm thanh và không khí như một môi trường thống nhất là điều biến một căn phòng từ chỗ vô tình cản trở thành chỗ thật sự hỗ trợ.

Đây là chỗ vai trò của Bá Hùng đặt vào. Không phải bán một bộ đèn, mà kiến trúc cả một môi trường. Chọn thiết bị được một đối tác Canada chế tạo riêng cho y tế, thứ ánh sáng có thể đổi theo ngày, kiểm soát chói cho người nằm, bề mặt kín và lau được, chống tác động. Rồi tích hợp lớp ánh sáng ấy với lớp điều khiển và lớp âm học, để một đội duy nhất chịu trách nhiệm cho cả tổng thể.

Trách nhiệm là từ khóa thật. Hệ thống quản lý chất lượng mà Bá Hùng duy trì liên tục từ năm 2011 không chỉ nói về việc làm đúng, nó nói về việc ai trả lời khi cần trả lời. Trong một nơi mà giấc ngủ là điều kiện của hồi phục, biết rõ ai chịu trách nhiệm cho từng lớp của môi trường không phải chi tiết hành chính. Nó là sự an tâm.

Người bệnh sẽ không bao giờ đọc một bảng thông số. Họ chỉ biết căn phòng khiến họ ngủ được hay không, dễ chịu hay mệt thêm. Thứ ánh sáng rọi lên họ suốt những ngày nằm đó âm thầm tham gia vào việc họ khỏe lại nhanh hay chậm.