Cart
Continue shopping
Go to cart

Khi Mắt Thấy Một Nơi, Tai Nghe Một Nẻo

Pro Sound cho nhà hát và sân khấu biểu diễn: âm thanh không gian object-based, khi tiếng phải đến từ nơi diễn viên đang đứng, và mọi chỗ ngồi đều là chỗ ngồi đẹp

Cả phép màu của sân khấu nằm ở một chữ: tin. Khán giả biết rõ đó là sàn diễn, là diễn viên, là ánh đèn, vậy mà họ vẫn để mình bị cuốn đi. Lời thoại thành nỗi đau thật, tiếng hát thành niềm vui thật. Cái phép màu đó rất mong manh.

Và một trong những cách nhanh nhất để phá vỡ nó là khi mắt thấy diễn viên đứng bên trái sân khấu, nhưng giọng nói lại phát ra từ một cái loa ở giữa. Một độ lệch rất nhỏ. Nhưng bộ não nhận ra. Có thể khán giả không gọi tên được điều gì sai, họ chỉ thấy hơi gợn, hơi xa, hơi khó tin. Và sự cuốn hút sứt một mảnh.

Công việc thật sự của âm thanh sân khấu không phải là kêu cho to. Nó là giữ cho mắt và tai luôn đồng ý với nhau, để khán giả quên rằng có một hệ thống âm thanh đang chạy.

Vì sao âm thanh stereo làm hỏng phần lớn khán phòng

Cách làm truyền thống là âm thanh stereo trái phải, hoặc một cụm loa giữa. Cách này chỉ thật sự đúng cho vài hàng ghế ngồi ngay chính giữa khán phòng. Người ta gọi đó là điểm ngọt.

Ngồi lệch sang một bên, hình ảnh âm thanh sụp về phía cái loa gần hơn. Diễn viên ở bên này, tiếng dồn về bên kia, tách rời khỏi sàn diễn. Khán phòng càng lớn, số ghế chịu cảnh này càng nhiều. Nghĩa là phần đông khán giả đang nghe một phiên bản đã bị lệch của thứ mà người ngồi giữa được hưởng trọn.

Tệ hơn nữa là chuyển động. Diễn viên đi từ trái qua phải, nhưng tiếng thì đứng yên một chỗ. Mắt đi một đường, tai đứng một nẻo. Trong một vở diễn hai tiếng đồng hồ, hàng trăm độ lệch nhỏ như thế cộng lại, bào mòn đúng cái cảm giác đắm chìm mà cả ê kíp đã đổ công tạo ra.

Âm thanh không gian object-based: trả tiếng về đúng chỗ

Đây là chỗ một cách tư duy khác hẳn bước vào.

Thay vì trộn âm thanh vào những kênh trái phải cố định, mỗi âm thanh được coi là một đối tượng có vị trí riêng trong không gian. Giọng của diễn viên này, tiếng động kia, một nhạc cụ, mỗi thứ mang theo toạ độ của nó. Một bộ xử lý âm thanh không gian sẽ dựng từng đối tượng đó ra một dàn loa bố trí quanh khán phòng, tính toán sao cho mọi người nghe, dù ngồi ở đâu, đều nghe thấy âm thanh đến từ đúng nơi nó thuộc về.

Giọng nói được neo vào diễn viên, và đi theo diễn viên khi họ di chuyển. Tiếng động có thể chạy ngang qua khán phòng. Tiếng mưa có thể rơi từ trên cao xuống. Không còn điểm ngọt cho một nhúm ghế giữa nữa, mà cả khán phòng cùng nhận được hình ảnh âm thanh đúng. Mắt và tai gặp lại nhau.

Phần lõi công nghệ này đến từ đối tác trực tiếp của chúng tôi tại Pháp, gắn với một trong những viện nghiên cứu âm thanh hàng đầu Châu Âu, một nền tảng xử lý object-based với nhiều thuật toán dựng trường âm cho các quy mô và phong cách khác nhau. Đây là loại năng lực mà rất ít đơn vị trên thị trường làm được tới nơi tới chốn. Tên tuổi không phải thứ chúng tôi bán. Một khán phòng nơi tiếng luôn đến từ đúng chỗ mới là thứ chúng tôi chịu trách nhiệm.

Một chỗ ngồi đẹp cho tất cả

Với stereo, chỗ ngồi đẹp về âm thanh là một đặc quyền của hàng ghế giữa. Người mua vé ngồi mép, ngồi ban công, ngồi xa, mặc nhiên nhận phần kém hơn.

Âm thanh không gian xoá bỏ sự bất công đó. Mọi ghế đều thành ghế đẹp. Với một đơn vị bán vé, đây không phải lời thơ. Đó là doanh thu và là danh tiếng. Không còn những hàng ghế bị mang tiếng nghe dở, không còn khán giả ra về với cảm giác mình đã trả tiền cho một trải nghiệm hạng hai.

Đắm chìm, không chỉ ngồi nghe

Định vị đúng mới là một nửa. Nửa còn lại là bao bọc.

Khi âm thanh có thể đặt ở bất cứ đâu quanh khán phòng, ở hai bên, phía sau, trên cao, sân khấu không còn là một bức tranh phẳng mà khán giả nhìn vào. Nó trở thành một không gian mà khán giả ở bên trong. Một giọng thì thầm vòng quanh. Một dàn nhạc mở ra bốn phía. Một cơn bão ập tới từ mọi hướng. Đây là thứ biến một buổi diễn thành một trải nghiệm mà người ta còn kể lại sau nhiều ngày, và là thứ một màn hình hay một dàn loa phẳng không bao giờ cho được.

Rõ vẫn là nền móng

Mọi phép màu không gian đều vô nghĩa nếu lời thoại và lời ca không rõ. Khán giả phải nghe được từng chữ, ở hàng đầu cũng như hàng cuối, không chỗ nào quá to, không chỗ nào hụt.

Điều này đòi phủ âm đều khắp khán phòng, năng lượng được kiểm soát, độ rõ tiếng được tính từ khâu thiết kế. Loa line array từ đối tác Pháp của chúng tôi lo phần phủ đều và độ động cho cả nhạc sống lẫn lời thoại. Định vị và độ rõ đi cùng nhau, không cái nào phải hy sinh cho cái nào.

Một dàn, nhiều hình thức

Ở Việt Nam, rất ít khán phòng chỉ làm một việc. Hôm nay là một vở kịch, mai là cải lương, tuần sau là một đêm nhạc, rồi một hội nghị, một lễ trao giải, một buổi lễ. Một dàn âm thanh cứng nhắc sẽ phục vụ tốt một thứ và gượng gạo với mọi thứ còn lại.

Lợi thế của hệ thống object-based là nó được định nghĩa bằng phần mềm. Cùng một công trình lắp đặt có thể tái cấu hình cho từng hình thức, từ một vở thoại kịch cần định vị giọng tinh tế, tới một đêm nhạc cần độ động lớn, tới một hội nghị cần lời nói thật rõ. Một dàn, nhiều buổi diễn. Đây là một lập luận thực tế và rất kinh tế cho các khán phòng đa năng.

Nghề ẩn mình

Trong âm thanh sân khấu, lời khen cao nhất là không ai nhận ra nó. Không khán giả nào ra về và nói về hệ thống loa. Họ nói về vở diễn, về diễn viên, về cái khoảnh khắc cổ họng nghẹn lại. Hệ thống đã phục vụ câu chuyện, người nghệ sĩ, cái khoảnh khắc đó, rồi lùi vào bóng tối.

Một dàn âm thanh kéo sự chú ý về phía mình, bằng cách lệch chỗ, bằng cách chói gắt, bằng cách lộ liễu, là một dàn âm thanh đã thất bại, dù nó đắt tới đâu.

Bá Hùng và sân khấu

Bá Hùng tiếp cận một khán phòng như nhà kiến trúc giải pháp. Chúng tôi bắt đầu từ chính gian phòng đó, từ loại hình biểu diễn nó sẽ phục vụ, từ cách khán giả ngồi, rồi mới thiết kế. Một dàn cho nhà hát thoại kịch không giống một dàn cho khán phòng đa năng, và cả hai đều không phải là một danh mục thiết bị áp chung.

Phần lõi đến từ các đối tác trực tiếp của chúng tôi tại Pháp và Châu Âu, từ nền tảng âm thanh không gian object-based tới loa line array biểu diễn, đều hưởng ưu đãi từ hiệp định thương mại Việt Nam và Liên minh Châu Âu. Đi cùng là cả chuỗi cho người nghệ sĩ, từ monitor sân khấu, micro, bàn trộn, tới cáp, và một cam kết vòng đời để dàn âm thanh phục vụ khán phòng qua hàng nghìn buổi diễn.

Khi mọi thứ làm đúng, có một điều xảy ra mà không khán giả nào diễn tả được nhưng ai cũng cảm thấy: họ thôi là người ngồi xem. Họ bước vào bên trong câu chuyện. Tiếng đến từ nơi nó phải đến, không gian khép lại quanh họ, và cái ranh giới giữa sàn diễn và hàng ghế tan biến trong vài giờ.

Khán giả sống trong câu chuyện, không phải ngồi xem nó.

Đọc tiếp

Đọc tiếp

 

Thị trường liên quan