Cách âm và tiêu âm: hai bài toán khác nhau, và tấm mút trứng chỉ giải được một nửa của một trong hai

Vì sao vật liệu cách âm và vật liệu tiêu âm lại ngược nhau

Đây là chỗ mà một câu giải thích đúng sẽ tiết kiệm cho công trình rất nhiều tiền.

Âm thanh là năng lượng. Muốn chặn nó đi xuyên qua một bức tường, bạn cần một thứ nặng và kín. Sóng âm đập vào bức tường, và bức tường phải nặng tới mức không rung theo được. Càng nặng, càng khó rung, càng ít năng lượng truyền sang phía bên kia. Đó là toàn bộ nguyên lý của cách âm, và nó lạnh lùng như một định luật vật lý.

Bây giờ nhìn tấm mút trứng. Nó nặng bao nhiêu? Gần như không nặng gì cả. Một tấm mút dày năm phân nặng chưa bằng một viên gạch. Nó không thể ngăn một bức tường rung. Nó chỉ đang ngồi trên bề mặt bức tường đó, và bức tường vẫn rung y như cũ.

Ngược lại, tiêu âm cần đúng thứ mà cách âm không cần: sự xốp. Khi sóng âm đi vào các lỗ rỗng li ti của vật liệu xốp, nó ma sát với thành lỗ, và một phần năng lượng biến thành nhiệt. Âm thanh không bị chặn, nó bị tiêu hao. Nó đi vào và không đi ra.

Đó là lý do vật liệu tiêu âm phải nhẹ và rỗng. Và cũng là lý do một bức tường bê tông dày, tuyệt vời cho cách âm, lại là một tấm gương phản xạ hoàn hảo cho âm thanh bên trong phòng.

Một căn phòng có thể cách âm rất tốt và vang kinh khủng. Hai chuyện đó hoàn toàn có thể tồn tại cùng lúc, và trên thực tế chúng thường xuyên tồn tại cùng lúc.

Đây là chỗ hai bài toán rẽ sang hai số phận khác nhau

Nếu chỉ dừng ở việc phân biệt hai khái niệm thì bài viết này chỉ là một bài học vật lý. Điều đáng nói nằm ở hệ quả của nó lên tiến độ dự án.

Tiêu âm có thể sửa sau. Phòng vang quá thì thêm vật liệu hấp thụ. Rèm dày hơn, thảm, tấm tiêu âm trần, ghế bọc nỉ thay vì ghế nhựa. Tốn tiền, nhưng làm được, và làm được ngay cả sau khi công trình đã bàn giao.

Cách âm thì không.

Cách âm là thuộc tính của kết cấu. Nó nằm ở độ dày của tường, ở việc có hai lớp tường ngăn cách bằng một khoảng trống hay chỉ một lớp, ở việc sàn có được ngắt rung khỏi kết cấu chính hay không, ở việc ống gió đi xuyên qua tường có tạo thành một đường dẫn âm thanh hay không, ở việc cửa có gioăng kín hay có một khe hở một centimet phía dưới.

Một khe hở nhỏ có thể phá hỏng toàn bộ khả năng cách âm của một bức tường dày, bởi vì âm thanh đi qua chỗ dễ nhất, giống như nước.

Đó là lý do vì sao một phòng họp kín đáo được thiết kế mà không tính tới cách âm sẽ mãi mãi là một phòng họp mà người ngoài hành lang nghe được. Và cũng là lý do vì sao chủ đầu tư, sau khi phát hiện ra điều đó, thường yêu cầu nhà thầu âm thanh xử lý. Nhà thầu âm thanh không xử lý được. Không ai xử lý được nữa.

Chỗ mà kiến thức dừng lại

Mọi thứ ở trên là vật lý phổ thông. Không có gì bí mật, không có gì độc quyền. Một kiến trúc sư đọc kỹ bài này đã có đủ để tránh phần lớn các sai lầm đắt tiền.

Nhưng có một việc mà vật lý phổ thông không làm được.

Nhìn vào một bản vẽ mặt cắt, khi chưa có gì được xây, và nói trước rằng căn phòng này sẽ vang bao nhiêu giây, dải tần nào sẽ có vấn đề, cần bao nhiêu mét vuông vật liệu hấp thụ đặt ở đâu để đưa nó về đúng mức, và chiều sâu tối thiểu phải chừa lại sau lớp hoàn thiện là bao nhiêu.

Đó không phải một phép tính có công thức đóng. Nó là một phán đoán được tích lũy từ việc đã đứng trong hàng trăm căn phòng thật, đã đo, đã dự đoán sai, đã sửa, và đã học được rằng một cái trần dốc bốn độ hành xử khác một cái trần phẳng nhiều tới mức nào.

Điều đáng tiếc nhất trong nghề này không phải những căn phòng làm sai. Là những căn phòng lẽ ra đã đúng miễn phí, nếu có ai nói ra một câu vào đúng tuần lễ mà bản vẽ còn sửa được.