Không ai ký tên

Không ai ký tên

Về con số mà mọi người đều nhắc tới, và không một ai chịu trách nhiệm

Đây là câu hỏi mà tôi chờ suốt cả loạt bài để được trả lời, và tôi sẽ trả lời nó theo cách có thể làm anh khó chịu.

Anh hỏi thời gian vang bao nhiêu giây là đúng.

Tôi sẽ không đưa cho anh một bảng số.

Không phải vì tôi giấu. Mà vì nếu tôi đưa, tôi vừa phản bội chính điều mà tôi đã nói với anh ở một bài trước: thời gian vang không phải là một con số, nó là một đường cong. Một căn phòng có thể đạt bảy phần mười giây ở dải trung, ghi vào báo cáo là đạt, mà vẫn ù đục ở dải trầm đến mức không ai nghe rõ lời.

Nên nếu tôi đưa anh một cột số đẹp đẽ để anh chép vào hồ sơ, tôi đang trao cho anh một tấm khiên giấy. Nó trông giống như sự bảo vệ. Nó không bảo vệ được gì cả.

Điều anh cần không phải là con số. Điều anh cần là biết ai sẽ đứng ra chịu tội nếu con số đó sai.

Và đó là vế thứ hai của câu hỏi anh vừa đặt ra. Vế mà tôi ngờ rằng anh đã hỏi gần như vô thức, mà không nhận ra rằng nó mới là vế quan trọng.

Câu trả lời ngắn: không ai cả

Hãy nhìn lại tất cả các hợp đồng mà anh đã ký trong đời làm nghề.

Hợp đồng thiết kế kiến trúc của anh nói gì về thời gian vang? Gần như chắc chắn là không nói gì. Nó nói về diện tích, về công năng, về việc tuân thủ quy chuẩn xây dựng, về tiến độ giao hồ sơ.

Hợp đồng của nhà thầu âm thanh nói gì? Nó nói về danh mục thiết bị, về công suất, về bảo hành, về việc hệ thống hoạt động ổn định.

Hợp đồng của nhà thầu nội thất nói gì? Nó nói về vật liệu, về chủng loại, về mẫu mã được duyệt.

Bây giờ, một câu hỏi. Hội trường khánh thành xong, đo được thời gian vang một giây tám ở dải trầm, hàng ghế cuối không nghe rõ lời.

Ai vi phạm hợp đồng?

Không ai cả.

Kiến trúc sư đã giao đúng hồ sơ. Nhà thầu âm thanh đã lắp đúng danh mục và hệ thống chạy ổn định, không hỏng hóc gì. Nhà thầu nội thất đã dùng đúng vật liệu được duyệt.

Mọi người đều đã làm đúng phần của mình. Và kết quả tổng thể thì thất bại.

Đây không phải là một tai nạn. Đây là một lỗ hổng có cấu trúc, và nó tồn tại trong gần như mọi dự án ở Việt Nam hiện nay.

Vì sao lỗ hổng này tồn tại

Vì thời gian vang là một chỉ tiêu mà không một bên nào kiểm soát được một mình.

Hãy đếm xem nó phụ thuộc vào những gì.

Nó phụ thuộc vào thể tích căn phòng. Đó là quyết định của kiến trúc sư.

Nó phụ thuộc vào hình dạng, vào việc có cặp mặt phẳng song song hay không, vào việc trần có cong hội tụ hay không. Kiến trúc sư.

Nó phụ thuộc vào vật liệu hoàn thiện tường, trần, sàn. Kiến trúc sư đề xuất, nhưng chủ đầu tư duyệt, và nhà thầu nội thất thi công. Ba bên.

Nó phụ thuộc vào loại ghế. Ghế bọc nỉ và ghế nhựa cứng cho ra hai căn phòng khác nhau. Và ghế thường được mua ở phút chót, bởi một bên thứ tư, dựa trên giá.

Nó phụ thuộc vào việc có bao nhiêu khoảng trống được chừa lại phía sau lớp hoàn thiện để xử lý dải trầm. Quyết định này thường bị cắt bởi một người nào đó đang tìm cách tiết kiệm diện tích, và người đó thường không biết mình vừa cắt cái gì.

Nó phụ thuộc vào số người ngồi trong phòng. Không ai kiểm soát được.

Sáu yếu tố. Năm bên. Và không có một dòng nào trong bất kỳ hợp đồng nào ràng buộc kết quả cuối cùng.

Nhà thầu âm thanh, người duy nhất trong chuỗi này thật sự hiểu con số đó có nghĩa là gì, lại là người có ít quyền lực nhất đối với năm trong sáu yếu tố tạo ra nó.

Cho nên khi hội trường thất bại, chuyện gì xảy ra?

Mọi người quay sang nhìn nhà thầu âm thanh. Vì anh ta là người cuối cùng chạm vào công trình, và vì cái thứ hỏng là âm thanh, nên trong đầu mọi người, đó là lỗi của người làm âm thanh.

Cứ như thể một đầu bếp phải chịu trách nhiệm về việc nguyên liệu bị mua sai từ ba tháng trước, bởi một người mà anh ta chưa từng gặp.

Vậy ai NÊN chịu trách nhiệm

Câu trả lời của tôi sẽ không dễ chịu, và tôi nói nó với đầy đủ ý thức rằng nó không có lợi cho việc bán hàng.

Người nên chịu trách nhiệm về con số đó là kiến trúc sư.

Không phải vì anh có lỗi. Mà vì anh là người duy nhất trong toàn bộ chuỗi có quyền lực đối với những yếu tố quyết định nhất, và anh là người duy nhất có mặt từ đầu đến cuối.

Thể tích là của anh. Hình dạng là của anh. Vật liệu do anh đề xuất. Khoảng trống chừa lại là do anh vẽ ra hoặc do anh để cho người khác cắt đi.

Nhà thầu âm thanh có thể làm rất nhiều thứ, nhưng anh ta không thể làm cho căn phòng nhỏ lại. Anh ta không thể làm cho hai bức tường thôi song song. Anh ta không thể tạo ra khoảng trống ở nơi mà bê tông đã lấp đầy.

Nhưng, và đây là chỗ quan trọng nhất trong bài này, chịu trách nhiệm không có nghĩa là phải tự mình làm.

Nó có nghĩa là đưa con số đó vào hồ sơ, và ràng buộc nó bằng hợp đồng.

Cách tự bảo vệ mình, và nó chỉ tốn của anh một đoạn văn

Đây là thứ mà anh có thể làm ngay ở dự án tiếp theo, không cần chuyên môn âm học, không cần thêm ngân sách, không cần thuyết phục ai.

Hãy đưa vào hồ sơ thiết kế một mục ghi rõ chỉ tiêu âm học mục tiêu của từng không gian, kèm theo phương pháp đo và điều kiện đo.

Cụ thể, đoạn văn đó cần có đủ bốn thứ.

Thứ nhất, chỉ tiêu là gì. Không chỉ thời gian vang, mà cả độ rõ lời nói. Ngành này có sẵn công cụ: thời gian vang được đo theo tiêu chuẩn ISO 3382, độ rõ lời nói được đánh giá qua chỉ số STI theo IEC 60268-16, và độ đồng đều của độ phủ âm có tiêu chuẩn ANSI/AVIXA A102.01. Đây là những tiêu chuẩn quốc tế tra được, không phải khái niệm để ai muốn diễn giải sao cũng được.

Thứ hai, đo ở đâu và đo thế nào. Đo ở bao nhiêu điểm, ở dải tần nào, và quan trọng nhất: đo trong điều kiện phòng trống hay phòng có người. Nếu không ghi rõ điều này, con số trở nên vô nghĩa, và tôi đã giải thích vì sao ở một bài trước.

Thứ ba, và đây là điều gần như không ai làm: yêu cầu con số phải được trình bày theo từng dải tần, không phải một giá trị trung bình duy nhất. Chính cái giá trị trung bình đó là tấm khiên giấy mà tôi đã nói ở đầu bài. Nó cho phép một căn phòng ù trầm vẫn được ghi là đạt.

Thứ tư, ai đo và khi nào. Đo trước khi lắp nội thất thì ra một kết quả. Đo sau khi lắp thì ra kết quả khác. Nếu không chốt thời điểm, hai bên sẽ cãi nhau về chính con số đó.

Bốn dòng đó, đưa vào hồ sơ, sẽ làm một chuyện rất đơn giản và rất mạnh: nó buộc mọi bên phải cam kết về KẾT QUẢ, chứ không phải về DANH MỤC.

Và khoảnh khắc anh làm điều đó, anh đã bịt lại cái lỗ hổng mà cả ngành đang rơi vào.

Vì sao rất ít nhà thầu muốn anh làm điều này

Tôi sẽ nói thẳng một điều mà lẽ ra không nên nói.

Khi anh đưa các chỉ tiêu đo được vào hợp đồng, anh vừa chuyển toàn bộ rủi ro từ vai anh sang vai nhà thầu.

Trước đó, nhà thầu chỉ cam kết giao đúng danh mục thiết bị. Nếu hội trường vẫn tệ, đó là chuyện của căn phòng, không phải chuyện của anh ta.

Sau đó, nhà thầu phải cam kết rằng căn phòng này sẽ đạt một con số đo được. Và nếu không đạt, anh ta phải sửa bằng tiền của mình.

Đó là một sự khác biệt rất lớn. Và nó là lý do vì sao một số đơn vị sẽ tìm cách né tránh điều khoản đó, sẽ nói rằng chỉ tiêu như vậy là quá khắt khe, là không thực tế trong điều kiện Việt Nam, là chỉ áp dụng được ở các nhà hát chuyên biệt.

Hãy nghe kỹ những lời đó. Chúng rất giống nhau, và chúng đều nói ra một điều duy nhất.

Một đơn vị né tránh cam kết về kết quả đo được là một đơn vị không tự tin vào kết quả của chính mình.

Còn một đơn vị dám ký vào con số thì đang đặt cược uy tín và tiền của họ vào việc căn phòng của anh sẽ nói được.

Anh không cần phải hiểu âm học để phân biệt hai loại đó. Anh chỉ cần đưa điều khoản ra, rồi ngồi im và quan sát phản ứng.

Và phần chúng tôi giữ lại

Chúng tôi ký vào những con số đó.

Ở những công trình mà hình khối đã đóng, vật liệu đã chốt, và mọi cánh cửa kiến trúc đã khép lại, chúng tôi vẫn nhận cam kết về độ rõ lời nói ở hàng ghế cuối. Đó là chỗ mà phần lớn thị trường lùi lại và bắt đầu nói về những điều kiện bất khả kháng.

Chúng tôi làm được điều đó không phải nhờ thiết bị. Thiết bị thì ai cũng mua được. Chúng tôi làm được vì hơn hai mươi năm qua, chúng tôi chỉ tập trung vào đúng một bài toán: làm sao để lời nói đến được tai người nghe trước khi căn phòng kịp làm hỏng nó.

Cách làm thì không có trên blog này, và sẽ không bao giờ có. Nhưng chữ ký thì có. Và một chữ ký, trong nghề này, đáng tin hơn mọi bài viết.

Nếu anh đang chuẩn bị hồ sơ cho một dự án mới, hãy gửi cho chúng tôi phần mô tả công năng của các không gian có người nói và người nghe.

Chúng tôi sẽ soạn giúp anh đoạn chỉ tiêu âm học để đưa vào hồ sơ. Miễn phí, không ràng buộc, và anh có thể dùng nó để đấu thầu với bất kỳ ai, kể cả với đối thủ của chúng tôi.

Bởi vì nếu cả ngành này bắt đầu cam kết về kết quả thay vì về danh mục, thì người được lợi nhiều nhất là những đơn vị làm thật. Và chúng tôi tin rằng mình nằm trong số đó.