Vật liệu tiêu âm có nhất thiết làm xấu thiết kế của bạn không?

Định kiến đến từ đâu

Trước khi phá bỏ, hãy hiểu vì sao hình ảnh xấu xí đó bám dai tới vậy. Nó đến từ ba nơi.

Nó đến từ phòng thu và phòng tập, nơi công năng được đặt trên hết và không ai bận tâm thẩm mỹ, nên vật liệu tiêu âm phơi ra trần trụi. Nó đến từ những lần chữa cháy: một căn phòng xây xong mới phát hiện vang quá, và giải pháp cấp tốc là mua vài tấm tiêu âm rẻ tiền dán vá lên bề mặt đã hoàn thiện. Và nó đến từ thị trường bình dân, nơi thứ dễ tìm, dễ mua nhất luôn là loại vật liệu công nghiệp không quan tâm tới hình thức.

Điểm chung của cả ba: trong mọi trường hợp đó, âm học tới sau, như một miếng vá. Và miếng vá thì gần như luôn xấu, bất kể nó là vật liệu gì. Cái xấu bạn từng thấy không phải bản chất của xử lý âm học, nó là dấu vết của sự chắp vá muộn màng.

Bốn cách xử lý âm học không phá thẩm mỹ

Để cụ thể, hãy xem xử lý âm học có thể khoác những dáng vẻ nào trong tay một người biết việc.

Nó có thể hoàn toàn vô hình. Lớp vật liệu hấp thụ được đặt sau một bề mặt thoáng âm, vải căng, gỗ hay lớp trát vi lỗ, mà mắt đọc là một bức tường hay mảng trần bình thường. Người dùng không bao giờ biết có xử lý âm ở đó; họ chỉ thấy không gian, và nghe thấy sự khác biệt.

Nó có thể cải trang thành chính kiến trúc. Những tấm nan gỗ đều đặn vừa là một chi tiết thiết kế được ưa chuộng vừa làm nhiệm vụ âm học. Những dầm, lam, vây trần sắp theo nhịp vừa tạo ngôn ngữ hình khối vừa hấp thụ hoặc tán âm. Người xem thấy một thiết kế có chủ ý; họ không thấy một giải pháp kỹ thuật.

Nó có thể trở thành điểm nhấn có chủ đích. Một mảng tường có kết cấu, một cụm tán âm mang tính điêu khắc, những panel vải in hình, xử lý âm được đẩy hẳn ra thành một tuyên ngôn thẩm mỹ thay vì bị giấu đi. Ở đây, cái mà người khác coi là gánh nặng lại thành cơ hội sáng tạo.

Và nó có thể ẩn trong những thứ bạn vốn đã có. Thảm, ghế bọc nệm, rèm dày, kệ sách, thậm chí con người ngồi trong phòng, tất cả đều hấp thụ âm. Một phần đáng kể bài toán âm học đôi khi được giải bằng chính nội thất và vật liệu hoàn thiện mà bạn đã chọn vì lý do khác, chỉ cần chọn chúng một cách có ý thức về âm.

Nhân đây cũng nên phân biệt: xử lý âm học không chỉ có tiêu âm (hấp thụ bớt năng lượng) mà còn có tán âm (làm âm thanh phân tán đều thay vì dội tập trung). Tán âm đặc biệt thân thiện với thẩm mỹ, vì nó thường mang hình khối, có thể trở thành chi tiết đẹp, một lời nhắc nữa rằng “xử lý âm” và “xấu” chưa bao giờ là hai từ đồng nghĩa.

“Hay nhà thầu vẽ ra để bán thêm?”

Có một hoài nghi đi kèm mà cũng đáng được trả lời thẳng: liệu những vật liệu này có thật sự cần, hay chỉ là thứ được vẽ thêm vào để bán? Sự thật nằm ở giữa hai thái cực. Một căn phòng nhiều bề mặt cứng, thể tích lớn, thật sự cần một lượng xử lý âm nhất định để lời nói còn rõ và âm nhạc còn nghe được, đây không phải trang trí, mà là điều kiện để không gian dùng được. Nhưng lượng xử lý ấy nên tương xứng với nhu cầu thật của căn phòng, được tính toán chứ không rải cho nhiều. Một tư vấn tử tế sẽ chỉ ra chính xác cần bao nhiêu, ở đâu, để đạt mục tiêu, không thiếu tới mức phòng vẫn vang, cũng không thừa tới mức lãng phí. Ranh giới giữa “cần thiết” và “bán thêm” nằm ở chỗ có được tính toán theo mục tiêu hay không.

Câu hỏi thường gặp

Có giải pháp xử lý âm học nào hoàn toàn không nhìn thấy được không?

Có. Lớp vật liệu hấp thụ có thể đặt sau các bề mặt thoáng âm, vải căng, gỗ hoặc lớp trát vi lỗ, trông y như một mảng tường hay trần bình thường. Người trong phòng không nhận ra sự hiện diện của nó, chỉ cảm nhận được kết quả. Mức độ “vô hình” khả thi tới đâu tùy thuộc yêu cầu âm học cụ thể, nhưng khả năng giấu kín hoàn toàn là hoàn toàn có thật.

Xử lý âm học có bắt buộc cho mọi công trình không?

Không đồng đều. Mức cần thiết phụ thuộc vào thể tích phòng, vật liệu bề mặt và công năng. Một phòng nhỏ, nhiều vật liệu mềm, ít yêu cầu có thể cần rất ít; một khán phòng lớn nhiều bề mặt cứng thì cần được tính toán kỹ. Điều quan trọng là lượng và vị trí xử lý được xác định theo nhu cầu thật của căn phòng, chứ không theo một công thức chung áp cho mọi nơi.

Tán âm khác tiêu âm thế nào, và cái nào thân thiện với thẩm mỹ hơn?

Tiêu âm hấp thụ bớt năng lượng âm để giảm độ vang; tán âm làm âm thanh phân tán đều thay vì dội tập trung, giữ lại sự sống động mà vẫn kiểm soát được. Cả hai đều có thể làm đẹp, nhưng tán âm thường mang hình khối nên đặc biệt dễ trở thành chi tiết thẩm mỹ. Một thiết kế âm học tốt thường phối hợp cả hai, và việc phối hợp đó chính là chỗ chức năng và cái đẹp gặp nhau.