Cart
Continue shopping
Go to cart

Chỗ thì chói tai, chỗ lại không nghe thấy: vì sao nhạc trong quán không đều

Phủ tiếng đều khắp không gian và chuyển tiếp êm giữa các khu là chuyện của bố trí, không phải của loa to hơn

Thử để ý một bữa ăn ở nhà hàng. Có bàn ngồi ngay bên dưới một chiếc loa, nhạc dội xuống đầu, hai người muốn nói chuyện phải hơi cao giọng. Cách đó vài mét, một bàn ở góc lại gần như không nghe thấy nhạc, không gian quanh họ trống trải kỳ lạ. Cùng một quán, cùng một lúc, nhưng trải nghiệm âm thanh của hai bàn khác hẳn nhau.

Rồi khi khách đứng dậy đi từ khu này sang khu khác, có một cảm giác chỏi khác nữa. Đang ở khu vực này nhạc nghe kiểu này, bước qua khu vực kia nhạc đột ngột nhảy sang một mức khác, một chất khác, không có sự chuyển tiếp. Cảm giác như đi qua ranh giới của hai thế giới âm thanh rời rạc, chứ không phải dạo trong một không gian liền mạch.

Những chuyện này thường bị xem là chuyện nhỏ, khách ít khi phàn nàn thành lời. Nhưng nó âm thầm làm hỏng cảm giác dễ chịu mà một không gian tốt cần mang lại. Chỗ chói khiến người ta ngồi không lâu. Chỗ trống khiến không gian thiếu sức sống. Sự chỏi giữa các khu khiến cả quán cảm thấy chắp vá.

Gốc rễ: bố trí loa theo kiểu nghe ở nhà, áp cho một không gian rộng

Phần lớn những nơi gặp cảnh này bố trí loa theo một thói quen từ chuyện nghe nhạc ở nhà: gắn vài chiếc loa công suất lớn ở mấy góc phòng, hướng ra giữa. Ở nhà cách này ổn, vì phòng nhỏ và người nghe ngồi tập trung một chỗ. Nhưng đem áp cho một mặt bằng thương mại rộng, nó tạo ra đúng cái cảnh chỗ to chỗ nhỏ.

Lý do nằm ở một quy luật đơn giản của âm thanh: càng gần loa càng to, càng xa càng nhỏ, và độ chênh này rất lớn chỉ trong khoảng cách ngắn. Vài chiếc loa mạnh đặt xa nhau buộc phải mở to để chỗ xa nhất còn nghe được, và hệ quả là chỗ ngay dưới loa bị dội chói. Không có cách nào để vài chiếc loa lớn phủ đều một mặt bằng rộng, vì bản thân cách bố trí đó đã tạo ra vùng quá to và vùng quá nhỏ ngay từ đầu.

Không thể bắt vài chiếc loa lớn ở góc phòng phủ đều cả một không gian rộng. Vấn đề nằm ở cách đặt, không ở việc loa chưa đủ mạnh.

Lời giải: nhiều điểm phát nhỏ, đặt dày và tính toán, thay vì ít loa to

Cách làm đúng cho không gian thương mại đi ngược lại thói quen ở nhà. Thay vì vài chiếc loa lớn đặt thưa, người ta dùng nhiều loa nhỏ hơn, phân bố dày và đều khắp trần, mỗi chiếc chỉ phụ trách phủ tiếng cho một vùng nhỏ ngay bên dưới nó.

Khi loa được rải đều như vậy, mỗi điểm chỉ cần phát ở mức vừa phải, và vùng phủ của các loa gối lên nhau. Kết quả là dù khách ngồi ở đâu, họ cũng luôn ở gần một loa đang phát nhẹ nhàng, nghe được nhạc ở mức tương đương với mọi bàn khác. Không còn chỗ dội chói, không còn góc chết. Âm thanh trở nên đều như ánh sáng của nhiều đèn nhỏ rải khắp trần, thay vì một ngọn đèn pha duy nhất ở giữa phòng.

Cùng nguyên lý đó áp cho chuyện chuyển tiếp giữa các khu. Khi toàn bộ không gian được phủ theo một thiết kế thống nhất, mức âm và chất âm ở ranh giới các khu được tính để không nhảy cục. Khách đi từ khu này sang khu kia cảm thấy một dòng chảy liền mạch, dù mỗi khu vẫn có không khí riêng. Sự liền mạch đó không tự nhiên mà có, nó là kết quả của việc thiết kế cả không gian như một tổng thể, chứ không phải lắp riêng từng khu rồi ghép lại.

Phủ đều đến từ nhiều điểm phát nhỏ đặt đúng chỗ, không đến từ một dàn loa mạnh đặt sai chỗ.

Vì sao chuyện này phải bắt đầu từ khảo sát tại chỗ

Đến đây có một điểm cốt lõi. Đặt bao nhiêu loa, ở đâu, cách nhau bao xa để phủ đều mà không thừa không thiếu, là câu hỏi không có đáp án chung. Nó phụ thuộc vào chính cái mặt bằng của bạn: trần cao hay thấp, mặt bằng thông hay chia nhỏ, vật liệu hút âm hay phản âm, khu nào đông khu nào thưa. Cùng một số lượng loa, đặt đúng thì đều tăm tắp, đặt sai thì vẫn chỗ to chỗ nhỏ.

Đó là lý do một hệ phủ tiếng tốt không thể chọn qua catalogue hay áng chừng từ xa. Nó bắt đầu bằng việc tới tận nơi, đo và đọc không gian thật, rồi mới tính ra sơ đồ bố trí phù hợp với riêng mặt bằng đó. Đây là chỗ tách bạch giữa một bên bán cho bạn mấy cái loa theo mét vuông áng chừng, với một bên khảo sát thực địa, thiết kế sơ đồ phủ tiếng cho đúng không gian của bạn, rồi lắp và cân chỉnh cho tới khi ngồi đâu cũng nghe như nhau. Cái đầu cho bạn thiết bị. Cái sau cho bạn một không gian mà âm thanh dễ chịu ở mọi chỗ ngồi.

Nếu quán bạn đang có chỗ khách phải né loa, có góc lại vắng tiếng, và ranh giới các khu nghe chỏi, thì thứ cần không phải là đổi sang loa mạnh hơn. Thứ cần là nhìn lại cách âm thanh được rải trên toàn mặt bằng, và thiết kế lại cho nó đều. Khi làm đúng, khách sẽ không khen nhạc hay ở chỗ nào cả, họ chỉ đơn giản thấy ngồi đâu cũng thoải mái, và đó chính là dấu hiệu của một hệ phủ tiếng tốt.

Related article