Vì sao đại biểu cứ phải chồm người về phía trước mới nói được vào micro

Và vì sao người quan trọng nhất trong phòng lại là người ít chồm người nhất

 

Hãy thử một việc trong cuộc họp gần nhất của anh.

Đừng nhìn màn hình. Đừng nghe nội dung. Chỉ nhìn lưng của những người đang phát biểu.

Anh sẽ thấy một quy luật mà một khi đã thấy thì không bỏ được nữa: người ngồi càng xa vị trí chủ toạ thì càng chồm người về phía micro. Còn người ngồi ở đầu bàn, người có quyền nhất trong phòng, thì gần như không chồm. Họ ngồi thẳng. Họ nói với cái âm lượng bình thường của họ.

Và đó chính là người mà biên bản hay ghi thiếu nhất.

Không phải vì họ nói nhỏ. Mà vì hệ thống đang yêu cầu họ làm một việc mà cái ghế của họ không cho phép.

Tư thế là một phần của quyền lực, và không ai từ bỏ nó vì một cái micro

Trong phòng họp Việt Nam, cách một người ngồi nói nhiều hơn cách họ nói.

Người chủ trì ngồi thẳng lưng, hai tay đặt trên bàn, đầu giữ ngang. Đó không phải một thói quen cá nhân. Đó là một tư thế đã được học suốt hai ba mươi năm sự nghiệp, và nó truyền đi một thông điệp mà mọi người trong phòng đều đọc được mà không cần ai giải thích: tôi đang kiểm soát cuộc họp này.

Bây giờ hãy tưởng tượng người đó cúi xuống, chồm người về phía trước, ghé miệng lại gần một cái cần cổ ngỗng để đảm bảo micro thu được tiếng.

Toàn bộ thông điệp kia biến mất trong một giây.

Không ai nói ra điều này. Không ai đưa nó vào yêu cầu kỹ thuật. Nhưng nó có thật, và nó mạnh hơn mọi hướng dẫn sử dụng. Khi phải chọn giữa việc giữ tư thế và việc nói to vào micro, người có chức vụ sẽ chọn giữ tư thế. Mỗi lần. Không có ngoại lệ.

Hệ thống micro thì không biết điều đó. Nó chỉ biết một điều: có bao nhiêu năng lượng âm thanh chạm tới đầu thu.

Kết quả là một nghịch lý mà phòng họp nào cũng có: người nói ít nhất trong cuộc họp lại là người được thu rõ nhất, còn người có phát biểu quan trọng nhất thì lọt vào biên bản với ba chữ "nghe không rõ".

Cự ly thu không phải một thông số. Nó là khoảng cách giữa cái micro và cái ghế

Đây là chỗ mà gần như toàn bộ ngành đang hiểu sai bài toán.

Khi lập hồ sơ, người ta hỏi: micro này thu được bao xa. Rồi tìm một con số trong catalogue, ghi vào bảng thông số, xong.

Nhưng câu hỏi đúng không phải là micro thu được bao xa. Câu hỏi đúng là:

Mỗi người trong căn phòng này, theo vị trí và theo vai trò của họ, thực tế sẽ nói ở khoảng cách bao nhiêu so với micro của họ?

Hai câu hỏi đó cho ra hai bản thiết kế khác nhau hoàn toàn.

Câu hỏi thứ nhất cho ra một hệ thống đồng nhất: cùng một loại micro, cùng một cấu hình, đặt đều khắp bàn. Trên bản vẽ trông rất gọn. Trong thực tế, nó phục vụ tốt những người sẵn sàng chồm, và bỏ rơi những người không thể chồm.

Câu hỏi thứ hai thừa nhận một sự thật hiển nhiên mà không ai chịu viết vào hồ sơ:

Nhu cầu về cự ly thu trong một phòng họp là không đồng đều.

Một chuyên viên ngồi giữa bàn có thể chồm người mà không mất gì. Một trưởng phòng có thể hơi nghiêng người. Người chủ trì thì không nhúc nhích. Khoảng cách thực tế từ miệng tới micro của ba người đó có thể chênh nhau ba, bốn lần.

Và ở đây là điều tàn nhẫn của vật lý: khoảng cách không tăng theo kiểu cộng. Nó tăng theo kiểu nhân.

Vì sao xa gấp đôi không phải là khó gấp đôi

Âm thanh lan trong không khí theo một quy luật đã được biết từ lâu và không thương lượng được với ai: mỗi khi khoảng cách tăng gấp đôi, năng lượng chạm tới đầu thu giảm đi bốn lần.

Nghe thì trừu tượng. Đưa vào phòng họp thì rất cụ thể.

 

 

Nhìn cột bên phải một lần nữa.

Để người chủ trì được ngồi thẳng lưng và vẫn nghe rõ, hệ thống phải khuếch đại mạnh hơn nhiều lần so với người chồm sát micro. Mà khuếch đại càng mạnh thì càng gần ngưỡng hú.

Đó là lý do vì sao chuyện này không giải quyết được bằng cách mua micro tốt hơn.

Cự ly thu không phải thứ anh mua. Nó là thứ còn sót lại sau khi trừ đi tất cả những gì căn phòng lấy mất của anh.

Một hệ thống đắt tiền đặt trong một căn phòng nhiều kính, trần phẳng, nền im lặng kém, sẽ chạm ngưỡng hú trước khi kịp khuếch đại đủ cho người ngồi thẳng lưng. Kỹ thuật viên buộc phải hạ mức xuống. Và người chủ trì lại phải chồm người. Vòng lặp khép lại đúng chỗ nó bắt đầu.

Nếu anh muốn hiểu vì sao căn phòng chứ không phải thiết bị là thứ quyết định giới hạn này, chúng tôi đã viết riêng một bài về nó.

 

 

Vì sao xa gấp đôi không phải là khó gấp đôi

Bốn thứ trong phòng đang âm thầm ăn mất cự ly thu của anh

Không thiết bị nào trong bốn thứ này. Cả bốn đều nằm trong bản vẽ kiến trúc, và cả bốn đều đã được chốt trước khi ai đó gọi cho nhà thầu AV.

Một, độ ồn nền.

Điều hoà, quạt trần, tiếng máy chiếu, tiếng ngoài hành lang. Micro không phân biệt được đâu là giọng người và đâu là tiếng gió. Nó chỉ thu tất cả. Nền càng ồn thì giọng nói phải càng nổi lên trên nền đó, và cách duy nhất để nổi lên là nói gần hơn hoặc nói to hơn. Người chủ trì không làm cả hai.

Hai, bề mặt cứng và phẳng.

Kính, đá, thạch cao phẳng, mặt bàn bóng. Chúng phản xạ âm thanh trở lại phòng thay vì hấp thụ nó. Micro thu được giọng nói cộng với hàng chục bản sao trễ pha của chính giọng nói đó. Kết quả là tiếng nghe được nhưng nhoè, và hệ thống chạm ngưỡng hú sớm hơn nhiều so với tính toán trên giấy.

Ba, khoảng cách giữa loa và micro.

Loa càng gần micro thì biên an toàn càng hẹp. Trong phòng họp trần thấp, bàn dài, loa gắn trần ngay trên đầu đại biểu, khoảng cách này thường bị ép tới mức tối thiểu vì lý do thẩm mỹ. Không ai vẽ nó ra như một quyết định về âm thanh, nhưng nó chính là một quyết định về âm thanh.

Bốn, số micro mở cùng lúc.

Đây là thứ ít ai ngờ nhất. Mỗi micro đang mở là một cửa ngõ nữa cho âm thanh từ loa quay ngược về hệ thống. Mở càng nhiều micro, biên an toàn càng tụt. Một phòng bốn mươi micro mà cho mở tự do sẽ hú ở mức khuếch đại thấp hơn hẳn so với chính phòng đó khi chỉ cho mở bốn micro.

Cả bốn thứ trên đều được quyết định ở giai đoạn thiết kế kiến trúc, tức là trước khi ai nghĩ tới micro. Đó là lý do vì sao khi vấn đề lộ ra ở buổi họp đầu tiên, người ta luôn đổ cho thiết bị: vì thiết bị là thứ duy nhất còn thay đổi được.

Vậy giới hạn thật sự nằm ở đâu

Chúng tôi nói thẳng con số, và nói kèm cả điều kiện, vì một con số không có điều kiện là một con số vô nghĩa.

Trong một phòng họp thông thường, chưa xử lý âm học, ồn nền ở mức bình thường của một toà nhà văn phòng Việt Nam, hệ thống của chúng tôi cho phép người nói ngồi cách micro trong khoảng năm mươi tới chín mươi centimet mà vẫn thu rõ, không hú.

Nghĩa là người chủ trì có thể ngồi thẳng lưng, không cúi, và nói ở âm lượng bình thường của họ.

Trong không gian đã được xử lý âm học đúng cách, con số đó lên tới một trăm sáu mươi centimet. Đây là trần kỹ thuật, không phải mức mặc định. Nó chỉ đạt được khi căn phòng cho phép, và không phải căn phòng nào cũng cho phép.

Chúng tôi không chứng minh điều này bằng catalogue. Chúng tôi có ghi hình tại công trình thật, với micro thật, trong phòng có người thật đang họp. Anh muốn xem thì chúng tôi trình ra.

Còn cách phối để đạt được, thì không nằm trong bài viết này.

Không phải vì nó là một bí mật ghê gớm cần giấu. Mà vì nó không phải một thứ viết ra được. Nó không phải một thiết lập, không phải một danh sách thông số để chép lại. Nó là một chuỗi quyết định chỉ tồn tại khi có một người đứng trong một căn phòng cụ thể, đo cái phòng đó, và quyết định.

Hai mươi ba năm làm nghề dạy chúng tôi rằng không có hai căn phòng nào giống nhau, và cũng không có công thức nào dùng lại được nguyên vẹn cho căn phòng thứ hai.

Ba câu hỏi để biết bản thiết kế phòng họp của anh có nghĩ tới điều này chưa

Anh không cần biết kỹ thuật để hỏi ba câu này. Nhưng người trả lời thì buộc phải biết.

Câu một: hệ thống được thiết kế với giả định người nói cách micro bao nhiêu centimet, và con số đó có khác nhau giữa vị trí chủ toạ và vị trí đại biểu không?

Nếu câu trả lời là một con số duy nhất cho cả phòng, thì bản thiết kế đó chưa nhìn vào cái ghế. Nó chỉ nhìn vào cái bàn.

Câu hai: độ ồn nền của phòng khi điều hoà chạy đầy tải là bao nhiêu, và đã đo chưa hay đang ước lượng?

Người đã đo sẽ nói ngay con số. Người chưa đo sẽ nói về thiết bị. Sự khác nhau giữa hai câu trả lời đó là toàn bộ khác nhau giữa hai nhà thầu.

Câu ba: khi bốn mươi micro cùng mở, biên an toàn còn lại bao nhiêu so với khi chỉ mở bốn micro?

Câu này là câu lộ nghề. Người chưa từng đứng trong phòng lúc hệ thống hú sẽ không hiểu vì sao anh hỏi. Người đã từng thì sẽ hiểu ngay anh đang hỏi gì, và họ sẽ trả lời bằng một câu chuyện, không bằng một thông số.

Một việc anh làm được ngay tuần này

Cuộc họp gần nhất, hãy ngồi ở vị trí của mình và ước lượng: miệng anh đang cách đầu micro bao nhiêu centimet khi anh ngồi ở tư thế tự nhiên nhất, tư thế mà anh muốn giữ.

Rồi làm điều đó với vị trí của người chủ trì.

Hai con số đó, đặt cạnh cái bảng ở trên, nói cho anh biết hệ thống hiện tại đang đòi hỏi bao nhiêu, và vì sao nó không đáp ứng nổi.

Nếu anh đang thiết kế một phòng họp mới, hoặc đang sống chung với một phòng họp mà biên bản cứ ghi thiếu lời của người quan trọng nhất, hãy gửi cho chúng tôi mặt bằng phòng, vị trí chỗ ngồi của chủ toạ, và vị trí loa hiện tại.

Chúng tôi sẽ nói cho anh biết căn phòng đó cho phép người chủ trì ngồi cách micro bao xa, trước khi anh chi thêm một đồng nào cho thiết bị.