Kiến trúc tích hợp năm lớp: mua lẻ hôm nay, ghép được ngày mai

Câu chủ đầu tư hay hỏi nhất khi bắt đầu một hạng mục công nghệ là: “Năm sau tôi muốn nối cái này với cái kia, có được không?” Câu trả lời trung thực là: tùy vào những gì được làm hôm nay, ở những chỗ không ai nhìn thấy.

Mọi hệ thống trong khung 10 cụm đều mua lẻ được. Nhưng để sau này ghép được mà không đập bỏ, hệ đầu tiên phải được đặt trên một nền đúng. Chúng tôi gọi nền đó là năm lớp.

Năm cấp tích hợp

Trước khi nói về lớp, cần nói về cấp. Một khoản đầu tư công nghệ thường đi qua năm cấp:

  • Hệ đơn lẻ: một hệ giải một nhu cầu. Ví dụ hệ âm thanh của một hội trường.
  • Gói không gian: vài hệ ghép lại cho một không gian, chạy theo một kịch bản chung. Ví dụ hội trường có âm thanh, micro đại biểu, màn hình, camera, ghi hình, điều khiển trên một bảng.
  • Tòa nhà: mọi không gian trong một công trình liên động với nhau và với an toàn sinh mạng, nguồn điện, phòng điều hành.
  • Khu vực: nhiều công trình chung một trung tâm vận hành. Ví dụ một mạng điểm cầu xã phường, một chuỗi bệnh viện, một khuôn viên đại học, một khu đô thị.
  • Thành phố: dữ liệu từ các khu đổ về trung tâm điều hành đô thị, theo chuẩn do cơ quan quản lý đặt ra.

Đi từ cấp này lên cấp sau không cần thay thiết bị ở cấp dưới, với điều kiện năm lớp nền đã đúng từ đầu.

Năm lớp nền

Lớp 1 là thiết bị hiện trường: loa, micro, màn hình, camera, cảm biến, đèn. Đây là phần ai cũng nhìn thấy và thường chiếm phần lớn ngân sách. Khi chọn thiết bị cho lớp này, câu hỏi quan trọng là thiết bị có cho phép điều khiển và đọc trạng thái qua mạng hay không. Hãng nào cũng làm được loa phát tiếng; ít loại báo được về trung tâm rằng mình đang hỏng.


Lớp 2 là mạng và nguồn: mạng tách vùng, đường truyền hình ảnh âm thanh qua mạng, nguồn sạch, chống sét, UPS. Lớp này nằm trong tủ kỹ thuật và trên trần, không ai nhìn thấy nên hay bị cắt khi thiếu tiền. Đây cũng là lớp gây ra nhiều sự cố nhất chúng tôi gặp: bo mạch chết sau một trận sét, màn hình chập chờn vì chung mạng với máy tính văn phòng, hệ thống tắt ngang vì không có UPS.


Lớp 3 là điều khiển và tích hợp: bộ điều khiển trung tâm, kịch bản liên động, giao thức mở. Lớp này quyết định một người bấm một nút thì cả phòng chuyển sang chế độ họp, và khi báo cháy kích hoạt thì nhạc nền tự tắt để nhường cho thông báo sơ tán.


Lớp 4 là dữ liệu và nền tảng: nền tảng điều hành, bản sao số, báo cáo, kho lưu trữ ghi hình và biên bản. Lớp này biến những gì xảy ra ở công trình thành số liệu đọc được: phòng nào dùng bao nhiêu giờ, thiết bị nào hay lỗi, sự cố xảy ra lúc nào và xử lý mất bao lâu.


Lớp 5 là vận hành và dịch vụ: giám sát từ xa, bảo trì, đo lường định kỳ, đào tạo người dùng, kế hoạch thay thế theo vòng đời. Không có lớp này thì bốn lớp dưới xuống cấp dần mà không ai hay, cho tới ngày có một phiên họp quan trọng.

Sáu điều phải làm đúng từ hệ đầu tiên

Dù chỉ mua một hệ đơn lẻ, sáu điều sau quyết định sau này có ghép được hay không. Cả sáu đều rẻ nếu làm lúc đầu và rất đắt nếu làm lại.
• Giao thức mở. Thiết bị điều khiển và giám sát được qua mạng bằng chuẩn phổ biến, không khóa vào phần mềm riêng của một hãng. Hồ sơ mời thầu nên ghi rõ yêu cầu này.
• Mạng tách vùng. Mạng hình ảnh âm thanh, mạng an ninh, mạng tòa nhà tách riêng nhau, nhưng có cổng liên thông có kiểm soát. Gộp chung thì dễ nghẽn và dễ bị xâm nhập. Tách hẳn thì không bao giờ nối lại được.
• Đặt tên và mã hóa chuẩn. Mỗi phòng, mỗi thiết bị có một mã thống nhất theo quy tắc chung của công trình. Nghe đơn giản, nhưng khi dữ liệu từ ba nhà thầu gộp lại, mỗi bên đặt tên một kiểu thì không ghép được.
• Dư công suất có tính toán. Tủ kỹ thuật, nguồn, ống luồn dây, cổng mạng chừa chỗ cho hệ sau. Chừa bao nhiêu thì phải tính theo lộ trình, không chừa cho có.
• Nguồn sạch và tiếp địa ngay từ đầu. Làm lại phần này khi công trình đã vận hành rất tốn kém và thường bị bỏ qua, nên các sự cố âm thầm kéo dài nhiều năm.
• Hồ sơ số ngay khi bàn giao. Bản vẽ hoàn công, cấu hình, tài khoản quản trị, giấy phép phần mềm được lưu ở một nơi thuộc quyền chủ đầu tư.

Một ví dụ: hội trường của một UBND phường

Năm đầu, phường chỉ cần hội trường họp trực tuyến được với thành phố mà không hú. Đó là hệ đơn lẻ ở cấp 1. Nếu lúc làm hội trường, thiết bị cho phép đọc trạng thái qua mạng (lớp 1), có tủ nguồn sạch và mạng riêng (lớp 2), có bộ điều khiển theo kịch bản (lớp 3), thì việc tiếp theo chỉ là thêm.

Năm thứ hai, phường thêm phòng họp nhỏ và loa phát thanh, ghép thành gói không gian với một bảng điều khiển chung. Năm thứ ba, thành phố muốn kiểm tra sẵn sàng tự động toàn bộ điểm cầu trước mỗi phiên họp. Hội trường đã báo được trạng thái nên chỉ cần nối vào nền tảng chung (lớp 4) và ký hợp đồng giám sát (lớp 5).

Nếu năm đầu chọn thiết bị không báo được trạng thái, đi dây chung với mạng văn phòng và không có hồ sơ cấu hình, thì đến năm thứ ba phường phải mua lại gần như từ đầu.

Câu hỏi nên đặt cho nhà thầu

Trước khi ký một hạng mục công nghệ, chủ đầu tư có thể hỏi năm câu, mỗi câu cho một lớp. Thiết bị này báo trạng thái về đâu? Mạng và nguồn của nó tách khỏi phần còn lại thế nào? Nó liên động với báo cháy và an ninh ra sao? Dữ liệu vận hành lưu ở đâu và tôi đọc được không? Sau bàn giao, ai giữ cho nó chạy và bằng cam kết gì?

Nhà thầu trả lời rõ được cả năm câu thường là nhà thầu đã nghĩ tới ngày mai của công trình.

Đọc tiếp: lộ trình đầu tư năm bậc, hoặc quay về khung 10 cụm. Phần lớp 5 được trình bày kỹ ở trang dịch vụ chăm sóc chủ động.