


Thông báo sơ tán rõ lời, liên lạc khẩn cấp, cảnh báo thị giác cho người khiếm thính, phong tỏa tại chỗ. Đối chiếu EN 54, BS 5839 và QCVN 10:2025/BCA.



Tổng quan giải pháp truyền thông an toàn sinh mạng
Đọc nhanh
2003
năm thành lập
ISO 9001
liên tục từ 2011
500+
công trình
30+
tỉnh thành
01
Nỗi lo của người đứng tên công trình
Hai giờ chiều, chuông báo cháy reo ở tầng năm một bệnh viện. Ngoài hành lang, người nhà bệnh nhân nhìn nhau rồi nhìn sang phòng điều dưỡng, đoán là diễn tập. Một bệnh nhân ngồi xe lăn được đẩy tới đầu cầu thang bộ thì dừng lại, vì thang máy đã khóa. Trong nhà vệ sinh cuối dãy, một người khiếm thính vẫn chưa hay biết gì.
Không ai trong cảnh này làm sai. Họ chỉ không được ai nói cho biết phải làm gì. Sau sự cố, người đứng tên công trình, dù là giám đốc bệnh viện hay chủ đầu tư, sẽ phải trả lời một câu: lúc đó tòa nhà đã nói gì với từng người?
Truyền thông an toàn sinh mạng là phần trả lời câu hỏi ấy. Nó gồm năm hệ lõi và ba lớp mở rộng:
Ba lớp mở rộng được thiết kế và tích hợp riêng cho từng công trình. Mỗi hệ lo một khoảnh khắc, và cách dễ hiểu nhất là đi theo mười phút đầu của một sự cố.
02
Theo dòng thời gian
Ba giây đầu. Ngay khi tủ báo cháy gửi tín hiệu, trong vòng ba giây hệ phát thanh sơ tán, người trong nghề gọi là PAVA (hệ phát thanh công cộng kiêm báo động bằng giọng nói), cắt nhạc nền và thông báo thường ngày, rồi phát bản tin soạn sẵn. Tầng cháy và tầng ngay trên nghe lệnh rời đi. Các tầng khác nghe lệnh chờ. Sơ tán theo từng nhóm tầng như vậy giúp cầu thang không bị dồn ứ. Chuông thì chỉ có một âm cho tất cả mọi người.
Cùng lúc đó. Ở nhà vệ sinh, phòng bệnh, xưởng ồn, đèn chớp báo động bắt đầu nháy, đúng nhịp với bản tin. Người khiếm thính thấy đèn, người đang đeo tai nghe cũng thấy đèn. Đèn chạy từ chính hệ phát thanh thì dễ khớp nhịp với giọng nói hơn, và không làm nặng thêm mạch của tủ báo cháy.
Nếu công trình có lớp thông báo đa kênh, cũng ngay lúc này lệnh được đẩy ra màn hình ở sảnh, điện thoại bàn nội bộ, tin nhắn tới đội quản lý tòa nhà, loa và còi ngoài sân. Người đang ở bãi xe hay khu vườn cũng biết chuyện gì đang xảy ra.
Phút thứ nhất tới phút thứ ba. Mọi người đi theo biển chỉ dẫn thoát nạn. Ở công trình có lớp biển chỉ hướng động, khi khói đã tràn vào một lối, biển sẽ đổi chiều mũi tên hoặc hiện dấu chéo, đưa người sang lối còn an toàn, theo đúng phương án thoát nạn đã được duyệt. Lớp này đáng cân nhắc cho tòa nhà lớn, sảnh rộng, nhiều lối thoát.
Phút thứ ba tới phút thứ năm. Người không tự xuống cầu thang được dừng ở khu lánh nạn, tức khoảng được ngăn cháy cạnh cầu thang bộ để người khó đi lại chờ người tới giúp. Ở đó có trạm gọi hai chiều. Bấm một nút, phòng điều khiển trả lời, biết ngay người đang chờ ở tầng nào, cầu thang nào. Trạm có đèn báo cuộc gọi đã được nhận, để người đang chờ không phải đoán. Cũng trong mạng này, lực lượng chữa cháy dùng điện thoại cứu hỏa gắn tường để nói chuyện giữa các tầng, khi bộ đàm chập chờn trong lõi bê tông. Cả hai gộp lại gọi là hệ liên lạc thoại khẩn cấp, viết tắt EVC.
03
Theo dòng thời gian, tiếp theo
Song song với tất cả. Trong nhà vệ sinh dành cho người khuyết tật, một người bị ngã kéo sợi dây đỏ. Đèn trên cửa sáng, quầy trực nhận báo động kèm vị trí. Đây là hệ báo động trợ giúp. Ngày thường nó vẫn chạy, chẳng cần đợi có cháy, và đường dây của nó cũng được giám sát như mọi hệ an toàn khác.
Khi mọi chuyện đã qua. Với lớp ghi âm, các bản tin đã phát và các cuộc gọi từ khu lánh nạn được lưu kèm thời gian. Bản ghi giúp rút kinh nghiệm sau diễn tập, và giúp người đứng tên công trình giải trình rõ ràng nếu có điều tra.
Chín giờ sáng, một người lạ mang hung khí đi vào cổng trường. Hoặc ở khoa cấp cứu, người nhà bệnh nhân nổi nóng và bắt đầu hành hung nhân viên y tế. Lúc này lệnh đúng lại ngược hẳn với khi cháy: ở yên trong phòng, khóa cửa, tránh xa cửa sổ, giữ im lặng. Cách xử lý đưa người vào chỗ an toàn bên trong thay vì đưa ra ngoài được gọi là phong tỏa tại chỗ.
Hệ phong tỏa phát một bản tin riêng, có thể là câu mã hóa để người ngoài không hiểu mà nhân viên thì hiểu ngay. Nó gửi báo động im lặng tới bảo vệ, và có thể phát lệnh tới hệ kiểm soát ra vào theo kịch bản đã duyệt, không khóa cửa trên lối thoát nạn.
Có một lỗi thiết kế rất hay gặp: dùng luôn chuông báo cháy để báo phong tỏa. Nguy ở chỗ, nếu trong lúc đang phong tỏa có một đầu báo kích hoạt, hoặc chính người gây rối ấn nút báo cháy, thì lệnh sơ tán sẽ đè lên lệnh trú ẩn, và mọi người bị đẩy ra hành lang, đúng nơi nguy hiểm. Báo cháy không được làm thay lệnh phong tỏa. Hai lệnh cần nằm trên một hệ biết phân biệt chúng, với thứ tự ưu tiên được thống nhất sẵn trong phương án phòng cháy chữa cháy và phương án an ninh của công trình.
04
Chất lượng là nền
Thiết bị được chọn từng mắt xích. Phần lõi Bá Hùng chọn là thiết bị Anh Quốc chuyên về âm thanh an toàn sinh mạng. Anh là nơi ra đời bộ quy phạm BS 5839 cho phát thanh sơ tán và liên lạc khẩn cấp, bộ quy phạm mà nhiều nước dùng làm chuẩn tham chiếu. Bộ điều khiển và đèn chớp có chứng nhận theo bộ tiêu chuẩn châu Âu EN 54, thiết kế theo các phần mới nhất của BS 5839. Các mắt xích còn lại như cáp chịu lửa, lọc nguồn được Bá Hùng chọn từ hơn một trăm đối tác trực tiếp ở Anh, châu Âu và các nước G7.
Điểm Bá Hùng coi trọng nhất là năm hệ lõi chạy trong cùng một hệ. Trạm gọi khu lánh nạn, điện thoại cứu hỏa, nút trợ giúp và đèn chớp đều nối vào hệ phát thanh sơ tán, được giám sát và quản lý trên cùng một màn hình chủ. Lệnh phong tỏa cũng chạy trên chính nền đó, với phần nối mạng giữa các tủ đã được thử nghiệm và chứng nhận. Một hệ thì có một đầu mối bảo trì. Năm hệ rời của năm nhà cung cấp thì có năm chỗ giao nhau phải tự ghép, năm cuốn hướng dẫn, năm số điện thoại để gọi khi hỏng. Cùng một hệ thì bản tin và đèn chớp khớp nhịp sẵn, cuộc gọi từ khu lánh nạn và trạng thái các vùng loa được theo dõi từ cùng một chỗ.
Nền này còn đi theo kiến trúc phân tán: thay vì dồn mọi thứ vào một tủ ở tầng hầm, các tủ đặt rải ở nhiều tầng, nhiều khối, nối với nhau thành một vòng khép kín. Đứt một đoạn cáp thì tín hiệu đi vòng theo chiều ngược lại. Hỏng một tủ thì chỉ các vùng của tủ đó bị ảnh hưởng.
Cấu hình và tinh chỉnh tại chỗ. Một bản tin sơ tán nghe rõ đâu phải nhờ loa to. Giống người đọc thông báo ở nhà ga: hét to hơn trong sảnh vang chỉ làm tiếng dội nhiều hơn. Kỹ sư của Bá Hùng viết lại bản tin tiếng Việt cho ngắn, động từ đi trước ("Mời rời khỏi tầng năm bằng cầu thang bộ"), thu giọng rõ, chia vùng loa theo vùng sơ tán, rồi chỉnh âm sắc cho từng nhóm loa theo đặc tính của từng không gian.
Đo trước, cho nghe trước, đo lại khi bàn giao. Từ bản vẽ, Bá Hùng mô phỏng độ rõ lời nói cho những không gian khó như sảnh kính, giếng trời, hội trường, và có thể cho chủ đầu tư nghe thử bản tin sẽ vang lên thế nào. Khi bàn giao, chỉ số độ rõ lời được đo lại bằng máy chuyên dụng và ghi vào biên bản.
Chất lượng là nền. Hồ sơ nghiệm thu chắc chắn cho người ký đi theo sau, khi hệ đã làm đúng việc của nó.
05
Sáu tiêu chí, phần một
Hai câu chủ đầu tư hay hỏi trước nhất. Có bắt buộc không? Quy chuẩn phòng cháy chữa cháy hiện hành yêu cầu hệ thông báo và chỉ dẫn thoát nạn cho nhiều loại công trình; loại nào phải có, ở mức nào, do hồ sơ thiết kế phòng cháy chữa cháy của chính công trình xác định. Còn khác gì hệ loa thông báo, loa nhạc nền đang có? Loa thông báo thường không tự báo khi hỏng, không chịu được lửa, không có ắc quy chạy độc lập, không chia lệnh theo kịch bản sơ tán, và không có chứng nhận cho mục đích báo động. Sáu tiêu chí dưới đây chính là chỗ khác nhau đó.
Nghe rõ từng lời. Độ rõ lời được đo bằng chỉ số STI, thang từ 0 tới 1: 0 là không hiểu được chữ nào, 1 là rõ hoàn hảo. Với hệ phát thanh sơ tán, mục tiêu thường đặt là trung bình từ 0,50 trở lên và không điểm nào dưới 0,45, tức mức người nghe hiểu được trọn câu lệnh ngắn ngay lần đầu. Thiếu tiêu chí này, ở sảnh kính hay giếng trời, bản tin chỉ còn là tiếng ù vang. Người ta nghe thấy có tiếng nói nhưng không biết phải làm gì.
Cách tự kiểm: đứng ở chỗ vang nhất tòa nhà, nghe bản tin một lần, rồi thử chép lại.
Vẫn chạy khi cáp cháy và mất điện. Cáp loa dùng loại chịu lửa. Loa trong một vùng chia hai mạch xen kẽ, cháy một mạch thì mạch kia vẫn phát. Ắc quy dự phòng thường được tính đủ cho 24 giờ ở chế độ chờ, sau đó 30 phút báo động toàn phần.
Cách tự kiểm: khi nghiệm thu, đề nghị cắt điện lưới rồi phát bản tin.
06
Sáu tiêu chí, phần hai
Tự biết mình hỏng. Một hệ an toàn hỏng mà không ai biết còn nguy hơn không có hệ, vì mọi người tin là nó đang chạy. Tiêu chuẩn châu Âu cho bộ điều khiển yêu cầu nó vào trạng thái báo động trong vòng 3 giây sau khi nhận tín hiệu, báo lỗi trong vòng 100 giây khi có hỏng hóc, và một chỗ đứt hay chập dây loa không được làm mất quá một vùng.
Cách tự kiểm: ngắt một đường dây loa, xem tủ có báo lỗi đúng vùng trong vòng 100 giây không.
Có lối cho người yếu thế. Đèn chớp cho người không nghe được. Trạm gọi ở khu lánh nạn cho người không tự đi được, đặt ở độ cao người ngồi xe lăn với tới. Nút trợ giúp cho người bị ngã khi đang một mình. Người cần những thứ này gồm cả người bị bong gân, phụ nữ mang thai, người cao tuổi, người thị lực kém.
Cách tự kiểm: vào nhà vệ sinh dành cho người khuyết tật, kéo dây, xem tín hiệu có về đúng quầy trực không.
Phong tỏa có lệnh riêng.
Cách tự kiểm: hỏi nhà thầu khi đang phong tỏa mà có tín hiệu báo cháy thì hệ sẽ làm gì, và câu trả lời có nằm trong kịch bản viết sẵn không.
Chứng nhận phủ cả hệ. Từng thiết bị có chứng nhận chưa chắc ghép lại thành một hệ còn chạy trong điều kiện đã được chứng nhận. Câu hỏi đáng đặt ra nhất: chứng nhận của bộ điều khiển có bao gồm phần mạng nối các tủ với nhau không?
07
Theo loại công trình
Bệnh viện có nhiều người không tự đi được, nên khu lánh nạn, sơ tán theo từng khoa và nút trợ giúp đứng đầu danh sách. Bản tin thường dùng câu mã hóa để không gây hoảng cho người bệnh.
Trường học cần phong tỏa tại chỗ hơn đâu hết, bản tin phải dễ hiểu với học sinh nhỏ tuổi, và sân trường rộng cần loa ngoài trời.
Trụ sở cơ quan và tòa nhà văn phòng có nhiều tầng, hội trường đông người, khách lạ ra vào. Sơ tán theo nhóm tầng và liên lạc cho lực lượng chữa cháy là hai việc quan trọng nhất.
Trung tâm mua sắm và khách sạn đông khách không quen lối đi, nhiều người nước ngoài. Bản tin song ngữ và biển chỉ hướng động có giá trị rõ nhất ở đây.
Mức đầu tư nên chọn theo mục tiêu đo được, không theo danh sách thiết bị:
Mức lõi: phát thanh sơ tán, đèn chớp đồng bộ, liên lạc khu lánh nạn. Mục tiêu là mọi người nghe rõ và không ai kẹt lại mà không gọi được.
Mức đủ: thêm báo động trợ giúp và phong tỏa tại chỗ. Mục tiêu là tòa nhà phản ứng đúng với cả những sự cố không phải cháy.
Mức mở rộng: thêm biển chỉ hướng động, thông báo đa kênh và ghi âm. Mục tiêu là dẫn người qua lối an toàn trong thời gian thực, báo tới mọi người trong khuôn viên, và lưu hồ sơ cho mọi việc đã xảy ra.
Chi phí phụ thuộc chủ yếu vào số vùng loa, số khu lánh nạn, số tầng và số khối nhà, cùng mức đầu tư được chọn.
08
Dành cho kiến trúc sư
Nên mời Bá Hùng vào từ giai đoạn thiết kế cơ sở, với mặt bằng các tầng, mặt cắt, bảng hoàn thiện trần và phương án thoát nạn. Những điều nên chốt sớm:
Với công trình thuộc diện thẩm định thiết kế về phòng cháy chữa cháy, phần liên động với hệ báo cháy và vai trò của hệ phát thanh trong phương án thoát nạn nằm trong hồ sơ thiết kế phòng cháy chữa cháy, phải được cơ quan có thẩm quyền thẩm định theo quy định hiện hành. Bá Hùng cung cấp thuyết minh, bản vẽ và thông số phần hệ phát thanh để đơn vị tư vấn đưa vào hồ sơ. Hệ báo cháy, hệ chữa cháy và quạt tăng áp cầu thang thuộc phạm vi nhà thầu phòng cháy chữa cháy và nhà thầu cơ điện. Chi tiết về phần giao tiếp nằm ở bài Tích hợp với hệ báo cháy.
09
Sau bàn giao
Tòa nhà đang hoạt động vẫn làm được: hệ lắp theo từng tầng, từng khối để khoa phòng vẫn làm việc. Loa cũ dùng lại được hay không tùy loa đó có chứng nhận cho mục đích báo động hay không. Khi bàn giao, người trực được đào tạo cách đọc bản tin trực tiếp, xử lý cuộc gọi từ khu lánh nạn và chạy kịch bản diễn tập.
Một hệ an toàn sinh mạng phải sẵn sàng vào đúng ngày hiếm hoi nó được cần tới, nên bảo trì quan trọng không kém lúc lắp đặt. Quy phạm của Anh khuyến nghị kiểm tra, bảo dưỡng định kỳ không quá 6 tháng một lần, có ghi chép. Khi có sự cố, kỹ thuật Bá Hùng hỗ trợ từ xa gần như ngay từ cuộc gọi đầu và gọi video để hướng dẫn người vận hành thao tác. Trong thời gian bảo hành, nếu cần, cán bộ kỹ thuật tới tận nơi trong vòng 24 giờ. Hết bảo hành, dịch vụ kỹ thuật tại chỗ vẫn tiếp tục, có tính phí.
Bá Hùng thành lập năm 2003, đã làm hơn 500 công trình ở hơn 30 tỉnh thành, phần lớn cho cơ quan nhà nước, ngân hàng, bệnh viện và doanh nghiệp, giữ chứng nhận ISO 9001 liên tục từ năm 2011. Kinh phí đầu tư của các công trình được giữ kín theo yêu cầu của chủ đầu tư. Kết quả đo khi bàn giao được trình cho chủ đầu tư bằng biên bản. Công trình tham chiếu nhận tham quan theo đăng ký, khi chủ công trình đồng ý.
Chúng tôi nói rõ giới hạn
10
Đưa vào hồ sơ thiết kế
Nếu muốn đưa giải pháp này vào hồ sơ thiết kế, các điều kiện nên ghi là:
Gửi bản vẽ cho kiến trúc sư giải pháp của Bá Hùng, trong ba ngày làm việc kể từ khi nhận đủ bản vẽ, chúng tôi sẽ phản hồi về cách chia vùng loa, vị trí khu lánh nạn và mục tiêu đo cho chính công trình của anh chị.
Khi có chuyện, ai cũng nghe hiểu và biết phải đi đâu.
Gửi bản vẽ cho kiến trúc sư giải pháp của Bá Hùng.