Lời Nói Và Âm Nhạc Trong Cùng Một Căn Phòng

Âm nhạc cũng có hai loại

Đến đây cần tách bạch một điều mà nhiều cuộc họp thiết kế bỏ qua. Ban nhạc chơi qua loa, ca sĩ hát có micro, chương trình văn nghệ có bàn trộn, tất cả những thứ đó là âm nhạc khuếch đại. Với âm nhạc khuếch đại, phòng khô lại là lợi thế: kỹ sư âm thanh tự thêm tiếng vang từ bàn trộn với độ dài và màu sắc theo ý mình, thay vì phải chống lại tiếng vang có sẵn của căn phòng. Phòng càng vang, tiếng trống và tiếng bass càng lùng bùng, càng khó kiểm soát.

Mâu thuẫn thật chỉ xuất hiện khi căn phòng phải phục vụ âm nhạc không khuếch đại: hợp xướng không micro, dàn dây, piano, nhạc cụ dân tộc chơi mộc. Câu hỏi đáng giá nhất trong cả dự án vì thế rất đơn giản: một năm căn phòng này có bao nhiêu buổi diễn mộc như vậy? Nếu câu trả lời là hai, ba buổi, bài toán đã gần như tự giải.

Bốn cách giải, mỗi cách một cái giá

Cách rẻ nhất và phổ biến nhất là giữ phòng khô, giao phần âm nhạc cho hệ thống loa và bàn trộn. Với hội nghị và văn nghệ có micro, cách này làm tốt. Cái giá nằm ở những buổi diễn mộc: hợp xướng nghe qua loa, nghe đúng và rõ, nhưng khán giả biết họ đang nghe loa chứ không nghe chính căn phòng.

Cách thứ hai là cho căn phòng tự đổi tính cách bằng cơ khí. Rèm nhung kéo ra che mặt tường, băng tiêu âm cuộn lên hạ xuống, tấm ốp xoay một mặt hút âm, một mặt phản xạ. Đây là kiểu xử lý âm biến đổi mà nhiều nhà hát dùng từ lâu. Nó hiệu quả và có thật, khán giả nghe chính căn phòng. Đổi lại là chi phí cơ khí, chỗ chứa rèm khi cuộn lên, bảo trì động cơ, và một chi tiết đời thường hay bị quên: phải có người nhớ chuyển chế độ trước mỗi buổi.

Cách thứ ba là âm học chủ động. Một mạng lưới micro trên trần thu năng lượng âm trong phòng, bộ xử lý tính toán rồi phát lại qua nhiều loa nhỏ phân bố khắp trần và tường, tạo ra tiếng vang dài hơn, đầy hơn, theo đúng mức đã chọn. Buổi sáng tắt đi cho hội nghị, buổi tối bật lên cho hợp xướng, chỉ bằng một lệnh trên màn hình điều khiển. Chúng tôi đã nhắc tới khả năng này khi viết về âm thanh đắm chìm, và Bá Hùng làm mảng này cùng các đối tác châu Âu đã đưa nó vào những nhà hát và khán phòng đa năng lớn. Cái giá: căn phòng nền phải đủ khô thì hệ mới có đất làm việc, hệ loa phân bố nhiều điểm hơn hẳn một hệ thông thường, và việc căn chỉnh đòi hỏi tay nghề thật, vì một hệ âm học chủ động làm vụng sẽ nghe giả, và tai nhạc công nhận ra rất nhanh.

Cách thứ tư không chạm vào tiếng vang mà chạm vào đường đi của âm. Cho lời nói, dùng loa đặt gần người nghe hơn hoặc loa điều khiển hướng tia để âm đi thẳng lấn át âm dội lại. Cho âm nhạc, dùng hệ loa chính của sân khấu với độ phủ và áp lực âm đúng nghĩa. Mỗi loại sự kiện có một cấu hình lưu sẵn. Cách này hợp với phòng đã xây xong, không còn sửa được kiến trúc. Nó cải thiện lời nói rõ rệt, nhưng không biến một phòng khô thành phòng hòa nhạc.

Trên thực tế, công trình tốt thường ghép hai trong bốn cách này, và thứ tự quyết định là: kiến trúc trước, thiết bị sau.

Câu hỏi đầu tiên không nằm ở thiết bị

Quay lại đêm khánh thành. Thứ thiếu trong dự án đó không phải một chiếc loa hay một bộ xử lý. Đó là một tờ lịch: căn phòng này sẽ nói bao nhiêu buổi, hát bao nhiêu buổi, và hát có micro hay không. Câu trả lời cho tờ lịch đó phải có trước khi kiến trúc sư chốt vật liệu trần và tường, vì sau thời điểm đó, mọi lựa chọn đều đắt hơn.

Đó là lý do Bá Hùng muốn ngồi vào bàn từ lúc công trình còn là bản vẽ, và là lý do mỗi hệ thống chúng tôi bàn giao đều đi kèm hồ sơ căn chỉnh cho từng chế độ, như một mắt xích không được phép bỏ quên.

Một hội trường đa năng tốt biết trước mình sẽ được dùng vào việc gì nhiều nhất, và được xây để làm tốt việc đó trước tiên. Những việc còn lại, công nghệ bù vào sau.