Âm Thanh Nghe Thấy, Nhưng Không Nhìn Thấy

Có những công trình mà một mặt lưới loa trên trần đã bị tính là lỗi thiết kế. Ở đó, chiếc loa phải lùi hẳn vào kiến trúc, còn việc của người làm âm thanh là giữ cho tiếng nhạc vẫn đầy đặn sau khi nó đã biến khỏi tầm mắt.

Kiến trúc sư nào từng làm một trần phẳng tắp hay một bức tường trát mịn chạy dài cũng biết cảnh này. Bản vẽ sạch tới từng mạch nối. Tới đợt hoàn thiện, đội điện nhẹ khoét lên đó sáu, tám lỗ tròn, mỗi lỗ một mặt lưới trắng. Không ai làm sai quy trình. Chỉ có điều cái trần không còn là cái trần mình đã vẽ.

Phần lớn ngành loa coi chuyện đổi một chút thẩm mỹ lấy âm thanh là đương nhiên. Nhà sản xuất mà Bá Hùng chọn làm lõi cho mảng âm thanh kiến trúc thì nghĩ khác, và họ có lý do để nghĩ khác. Đó là một nhà sản xuất Hoa Kỳ, sáng lập bởi những người làm ra chiếc loa âm tường đầu tiên vào thập niên 1980. Cũng đội ngũ ấy làm ra chiếc loa âm trần đầu tiên có tép loa xoay được hướng, và hệ lắp loa không cần dụng cụ. Bốn mươi năm nay, họ nghĩ về cái lỗ trên trần nhiều hơn hầu hết mọi người trong nghề.

Ba mức lùi vào kiến trúc

Mức đầu tiên là loa âm trần, âm tường đặt đúng chỗ. Mặt lưới mỏng, viền nhỏ, sơn trùng màu bề mặt, được dóng theo trục đèn để mắt đọc nó như một phần của trần. Tép loa xoay được, nên khi dầm hay ống gió đẩy vị trí lắp lệch đi, tiếng vẫn hướng về chỗ người ngồi. Phần lớn công trình dừng ở mức này là đủ, và nên dừng ở đây.

Mức thứ hai là loa tàng hình. Loa được gắn chìm rồi phủ kín bằng chính lớp hoàn thiện của căn phòng: bả mỏng, sơn nước, sơn gai, giấy dán tường mỏng, vải mỏng, cả gỗ veneer. Khách bước vào nghe nhạc bao quanh mình mà không chỉ ra được nó phát từ đâu. Với những không gian kiến trúc sư không cho phép bất kỳ thiết bị nào lộ ra, đây là lời giải còn lại.

Mức thứ ba ít ai nghĩ tới: tiếng trầm. Loa nhỏ thì giấu được, còn âm trầm cần thể tích. Dòng tàng hình có loa siêu trầm riêng, cổng thoát hơi nằm sau một nẹp viền làm theo màu bề mặt, để căn phòng có nền trầm mà không có cái thùng loa nào đứng ở góc.

Ba mức lùi vào kiến trúc

Giấu dưới lớp sơn mà vẫn nghe rõ là chuyện kỹ thuật

Đem một chiếc loa thường giấu sau lớp vữa thì tiếng sẽ đục và tắt. Loa tàng hình là một loại loa khác hẳn. Cả bề mặt phẳng của nó rung để phát âm, lớp hoàn thiện mỏng phủ lên trở thành một phần của mặt phát âm, và dải trung, dải cao được tinh chỉnh để vẫn đi qua được lớp sơn. Dòng loa tàng hình Bá Hùng dùng ra đời từ hợp tác giữa đối tác Hoa Kỳ và một nhà sản xuất Anh Quốc, đơn vị làm ra chiếc loa trát phủ đầu tiên trên thế giới.

Những chi tiết nhỏ mới quyết định công trường có làm được hay không. Một miếng chèn giữ chỗ dùng lại được, gắn vào từ lúc thi công thô để đội trát không lấp mất vị trí loa. Các miếng chêm từ tính ăn khớp với hộp âm phía sau tiêu chuẩn, giúp căn mặt loa phẳng với mặt tường trước khi bả. Bản 8 ohm đạt chứng nhận chống cháy UL 60 phút, nhờ vậy loa tàng hình ra khỏi phạm vi biệt thự và vào được công trình thương mại.

Loa tàng hình cũng có giới hạn, và nên nói thẳng. Kết quả phụ thuộc vào tay nghề trát và sơn của đội hoàn thiện. Vị trí loa phải chốt từ giai đoạn thô, gần như không đổi được về sau. Chi phí cho mỗi điểm loa cao hơn loa âm trần thông thường. Và với phòng cần áp lực âm lớn như quầy bar sôi động hay sân khấu, đây không phải lựa chọn đúng.

Giấu dưới lớp sơn mà vẫn nghe rõ là chuyện kỹ thuật

Phải có mặt từ bản vẽ, không chờ tới đợt hoàn thiện

Âm thanh tích hợp kiến trúc đòi một thứ mà âm thanh thông thường không đòi: nó phải được tính khi công trình còn trên giấy. Vị trí loa phải nằm trong kết cấu, tránh dầm, tránh miệng gió, đầu báo khói và đèn. Đường dây đi trong giai đoạn thô. Bề mặt chỗ đặt loa tàng hình được chuẩn bị riêng trước khi bả.

Đây là lúc vai của Bá Hùng chuyển từ bên bán thiết bị sang bên ngồi cùng bàn với kiến trúc sư và chủ đầu tư ngay từ thiết kế cơ sở, theo đúng cách chúng tôi tiếp cận một công trình. Các ghi chú kỹ thuật dành riêng cho đơn vị thiết kế nằm ở Architect Hub. Một quyết định đúng ở giai đoạn thô sẽ định đoạt cả chất lượng lẫn thẩm mỹ của căn phòng nhiều tháng sau đó.

Phải có mặt từ bản vẽ, không chờ tới đợt hoàn thiện

Nơi nên dùng, và nơi không cần

Âm thanh lùi vào kiến trúc đáng tiền khi sự thuần khiết của thiết kế là điều không nhân nhượng, mà chất lượng âm thanh vẫn phải giữ trọn. Khách sạn và khu nghỉ dưỡng cao cấp, cửa hàng flagship trong trung tâm mua sắm, bảo tàng và không gian di sản, biệt thự và dinh thự, sảnh trụ sở và showroom. Ở những nơi này, một mặt loa lộ ra không phải chi tiết nhỏ. Nó là một lỗi.

Ở nhiều nơi khác thì không cần tới mức ấy. Khi một mặt loa gọn gàng là chấp nhận được, hệ âm thanh nền và đa vùng tiêu chuẩn đã đủ và hợp lý hơn về chi phí. Khi bài toán là đưa tiếng tới đúng một khu trưng bày mà không tràn sang bên cạnh, đó là việc của âm thanh định hướng. Còn khi căn phòng đẹp nhưng vang dội tới mức lời nói nhòe đi, bài toán nằm ở chỗ khác, xem thêm Căn Phòng Đẹp Nuốt Mất Lời Nói. Người tư vấn có nghề là người biết khi nào sự ẩn mình xứng với chi phí của nó.

Nơi nên dùng, và nơi không cần

Loa đã nằm sau lớp tường thì chuỗi phía sau phải đúng ngay từ đầu

Một chiếc loa đã trát kín thì không còn dễ mở ra sửa, nên mọi mắt xích phía sau phải làm đúng ngay lần đầu. Loa kiến trúc trong nhà có chế độ bảo hành dài hạn từ nhà sản xuất. Phần khuếch đại do một nhà sản xuất Anh Quốc hơn bốn mươi năm làm âm thanh thương mại đảm nhận, hoặc với hệ nhiều kênh là ampli đa kênh không quạt của một nhà sản xuất Đức, đều là loại thiết bị sinh ra để chạy ngày đêm. Cáp tín hiệu và dây loa từ nhà sản xuất Nhật Bản chuẩn phòng thu. Bảo vệ và lọc nguồn từ đối tác Hoa Kỳ. Hạ tầng mạng thiết kế riêng cho AV.

Hệ thống quản lý chất lượng ISO 9001 mà Bá Hùng duy trì liên tục từ năm 2011 giữ hồ sơ từng điểm loa: nằm ở đâu, lắp ra sao, đi dây thế nào. Nhiều năm sau, khi cần bảo trì một thiết bị đã nằm sau lớp sơn, người kỹ thuật vẫn biết chính xác phải mở chỗ nào.

Âm thanh tốt nhất là âm thanh người ta nghe thấy mà không nhìn thấy: được kiến trúc vào căn phòng từ bản vẽ, chứ không gắn thêm lên nó vào phút cuối.