Những không gian lộng lẫy nhất thường là những không gian khắc nghiệt nhất với âm thanh. Đá, kính, trần cao, bề mặt cứng. Đẹp với mắt, thù địch với tai. Đây là bài toán mà chỉ kỹ thuật âm học và thiết bị đúng mới giải được.

Hãy hình dung một sảnh di sản trần cao, tường đá, sàn lát cứng. Hoặc một atrium kính nhiều tầng, một nhà thờ cổ, một bảo tàng đặt trong một công trình lịch sử. Những không gian này được xây để gây ấn tượng thị giác, và chúng thành công. Nhưng khi một người cất tiếng nói trong đó, âm thanh dội đi dội lại giữa các bề mặt cứng, chồng lên nhau, và lời nói tan ra thành một mớ âm thanh nhòe nhoẹt mà người nghe ở xa không thể hiểu nổi.

Đây là một trong những bài toán khó nhất của ngành, vì kẻ thù không phải thiết bị, mà là chính căn phòng.

Vì sao bề mặt cứng giết chết độ rõ

Khi âm thanh gặp một bề mặt cứng, nó phản xạ thay vì được hấp thụ. Trong một căn phòng nhiều bề mặt cứng và thể tích lớn, âm phản xạ kéo dài rất lâu sau khi nguồn âm đã dừng. Khoảng thời gian này được đo bằng chỉ số thời gian vang RT60, và trong những không gian khắc nghiệt, nó có thể lên tới nhiều giây.

Hệ quả là mỗi từ mới phát ra bị chồng lên đuôi vang của những từ trước đó. Tai người không còn tách bạch được các âm tiết, và độ rõ tiếng nói, đo bằng chỉ số STI, sụt xuống mức mà nội dung trở nên khó hiểu. Trớ trêu là loa thông thường thường làm tình hình tệ hơn, vì chúng phát âm thanh ra mọi hướng, bao gồm thẳng vào trần và tường, nuôi thêm cho chính cái trường âm phản xạ đang phá hoại độ rõ.

Định hình chùm âm thay vì lấp đầy căn phòng

Lời giải hiện đại cho bài toán này không phải là phát to hơn, mà là phát có kiểm soát hơn. Thay vì để âm thanh tỏa đi khắp nơi, người ta định hình nó thành một chùm hướng đúng vào khu vực người nghe, và tránh xa các bề mặt phản xạ.

Đối tác Đức mà Bá Hùng lựa chọn phát triển dòng loa cột với khả năng định hướng chùm âm bằng điện tử, gọi là beam steering. Một cột loa mảnh, gắn dọc trên tường, có thể điều khiển chùm âm của nó nghiêng xuống đúng mặt phẳng tai người nghe, tập trung năng lượng vào nơi cần, và giảm tối đa năng lượng đập vào trần cao và tường đá. Khi ít âm thanh chạm vào bề mặt phản xạ hơn, trường âm phản xạ yếu đi, tỷ lệ giữa âm trực tiếp và âm phản xạ tăng lên, và độ rõ tiếng nói được phục hồi, mà không cần can thiệp vào kết cấu phòng.

Hình dáng của loại loa này cũng là một lợi thế riêng cho không gian di sản. Một cột mảnh, có thể hoàn thiện kín đáo, ít xâm phạm thị giác hơn nhiều so với những cụm loa lớn treo lơ lửng. Với những công trình mà mỗi bề mặt đều được bảo tồn, đây thường là con đường khả thi duy nhất.

Ở quy mô nhỏ hơn, loa định hướng đưa âm thanh tới đúng một khu vực trưng bày mà không tràn sang khu kế bên, cho phép một bảo tàng có nhiều lớp âm thanh cùng tồn tại trong một không gian mở mà không lẫn vào nhau.

Độ rõ là thứ đo được, không phải cảm tính

Bá Hùng tiếp cận bài toán này từ phép đo, không từ phỏng đoán. Một không gian khó được khảo sát, thời gian vang được đo, mục tiêu độ rõ được đặt ra bằng con số, và thiết kế được kiểm chứng lại sau khi lắp đặt.

Năng lực này đã được chứng minh trong thực tế. Trong một dự án hội trường 800 chỗ, Bá Hùng đã đưa thời gian vang RT60 từ khoảng 4 giây xuống còn 1,25 giây, và đạt chỉ số độ rõ tiếng nói STI ở mức 0,88, một con số rất cao đối với một không gian quy mô lớn. Những con số đó không phải lời quảng cáo. Chúng là kết quả đo được, và là minh chứng rằng một căn phòng tưởng như vô vọng về âm học vẫn có thể được đưa về độ rõ, khi kết hợp đúng giữa hiểu biết âm học, xử lý không gian, và thiết bị phù hợp.

Đây cũng là tinh thần xuyên suốt của Bá Hùng: độ rõ và chất lượng là kết quả của kỹ thuật được đo lường và kiểm chứng, không phải của những lời hứa không thể kiểm tra.

Nơi bài toán này xuất hiện, và nơi nó không

Kiến trúc âm thanh cho không gian khó là lựa chọn đúng khi công trình có thể tích lớn, nhiều bề mặt cứng, thời gian vang dài, và đặc biệt khi đó là công trình di sản hoặc văn hóa nơi không thể can thiệp vào kết cấu hay đặt thiết bị lộ liễu. Bảo tàng và phòng trưng bày, nhà thờ và không gian thờ phụng, sảnh di sản, atrium, hội trường trần cao.

Trong một căn phòng nhỏ, vuông vắn, đã có xử lý âm học tốt, phần lớn những công cụ này là thừa. Một bên tư vấn nghiêm túc sẽ không bán beam steering cho một không gian không cần tới nó. Bài toán phải được chẩn đoán bằng phép đo trước, rồi giải pháp mới theo sau, không bao giờ ngược lại.

Vì sao chiều sâu của nhà tích hợp là điều kiện bắt buộc

Định hình chùm âm đúng cách đòi hỏi loa được tính toán vị trí, góc nghiêng, và cấu hình chính xác cho từng căn phòng cụ thể. Đây không phải việc gắn loa lên tường rồi bật nguồn. Nó đòi hỏi khảo sát, mô phỏng, và tinh chỉnh, đúng năng lực mà một nhà tích hợp có chiều sâu âm học mang lại, còn một nhà cung cấp thiết bị đơn thuần thì không.

Phía sau chùm âm đó vẫn là cả một chuỗi phải được làm đúng. Cáp tín hiệu từ đối tác Nhật Bản hơn bốn thập kỷ kinh nghiệm, bảo vệ và lọc nguồn từ đối tác Hoa Kỳ, hạ tầng mạng AV cho âm thanh. Hệ thống quản lý chất lượng ISO 9001 mà Bá Hùng duy trì liên tục từ năm 2011 giữ cho toàn bộ quá trình, từ khảo sát tới nghiệm thu, được chuẩn hóa và truy vết, điều đặc biệt quan trọng với những công trình di sản nơi mọi can thiệp đều phải được ghi lại cẩn trọng.