Khi Biên Bản Phải Nghe Lại Được Từng Lời (Giải pháp ghi âm, ghi hình đa kênh và lưu trữ phiên họp)

Biên bản ghi lại điều mọi người nhớ là đã nói. Bản ghi đa kênh giữ lại điều từng người đã thật sự nói, đúng từng giây, và chứng minh được nó chưa bị ai chạm vào.

Vài tháng sau một phiên họp hội đồng, hai thành viên nhớ khác nhau về cùng một câu phát biểu. Một người chắc chắn mình đã đồng ý kèm điều kiện. Người kia nhớ là đồng ý không điều kiện. Biên bản chỉ ghi gọn bốn chữ: thống nhất thông qua.

Văn phòng mở tệp ghi âm lưu trên máy tính của phòng họp. Tệp dài vài tiếng, đầy tiếng loa vọng, và đúng đoạn cần nghe thì hai người nói chồng lên nhau, xen một tiếng kéo ghế. Nghe đi nghe lại nhiều lần, mỗi người vẫn nghe ra phiên bản của mình.

Đó là chỗ trống mà phần lớn phòng họp trang trọng đang để ngỏ. Hệ thống biểu quyết lưu được bộ khung trách nhiệm: ai có mặt, ai bỏ phiếu, kết quả ra sao. Còn nội dung lời nói, thứ giải thích vì sao người ta bỏ phiếu như vậy, thường chỉ còn lại trong một tệp âm thanh không ai dám đem ra làm căn cứ.

Có tệp ghi âm chưa chắc đã có bản ghi

Cách làm phổ biến là cắm một đầu ghi vào ngõ ra tổng của bàn trộn hoặc bộ xử lý âm thanh. Nghe hợp lý, vì tín hiệu ở đó chính là thứ cả phòng đang nghe. Vấn đề nằm đúng ở chỗ ấy.

Tín hiệu ra loa đã được chỉnh để phục vụ tai người ngồi trong phòng. Micro không ai nói thì tự đóng, dải tần dễ hú bị khoét bớt, giọng to giọng nhỏ bị nén cho đều. Với loa, đó là xử lý đúng. Với bản lưu, mỗi khâu lấy đi một ít thông tin. Hai người nói cùng lúc thành một khối âm thanh không tách được, còn người nói nhỏ ở cuối phòng có khi bị cổng tự động cắt mất nửa câu đầu.

Tệp đó cũng không biết ai đang nói, không biết đang ở mục nào của nghị trình, và thường nằm trên một ổ cứng mà ai có quyền vào máy đều sao chép, cắt ghép được.

Mỗi micro một rãnh ghi riêng

Bản ghi dùng được bắt đầu từ cách chia rãnh. Mỗi vị trí micro được ghi thành một rãnh độc lập, kèm một rãnh tổng của cả phòng để nghe lướt cho nhanh. Khi có tranh chấp, người kiểm tra tắt các rãnh khác và nghe riêng tiếng của đúng một người. Hai giọng chồng nhau tách ra thành hai dòng rõ ràng.

Điểm lấy tín hiệu cũng phải tính lại. Rãnh ghi được trích ở một nhánh riêng trong chuỗi xử lý, trước các khâu chỉ phục vụ loa, và có phần xử lý của riêng nó. Chi tiết này phải nằm trong sơ đồ hệ thống từ giai đoạn thiết kế. Nếu bộ xử lý âm thanh đã chọn không đủ ngõ ra, hoặc không xuất được đa kênh, muốn bổ sung sau khi lắp đặt thường phải thay thiết bị.

Ở chỗ này, kỹ thuật chống hú và kỹ thuật ghi đỡ cho nhau. Tuyệt kỹ chống hú đa tầng của Bá Hùng cho phép micro thu rõ tiếng nói ở khoảng cách tới 160cm. Con số đó là trần kỹ thuật chứ không phải cấu hình mặc định, và đòi hỏi hội trường đủ lớn, trần đủ cao, âm học được xử lý đúng. Theo định luật nghịch đảo bình phương, đi từ 20cm ra 160cm thì tín hiệu tụt khoảng 18 decibel, tức năng lượng âm chỉ còn một phần sáu mươi tư. Kéo được tiếng nói từ khoảng cách đó lên mà phòng không hú, người ngồi trong phòng và cả bản ghi đều nhận được giọng nói tự nhiên của người ngồi thẳng lưng. Phòng họp tiêu chuẩn cũng được lợi, vì biên an toàn chống hú rộng hơn hẳn.

Bản ghi biết ai đang nói

Hệ thống micro hội thảo luôn biết micro nào đang mở và micro đó thuộc về đại biểu nào, nhờ thẻ nhận diện ở từng vị trí. Dữ liệu ấy được ghi song song với âm thanh, thành một lớp chú thích chạy theo thời gian. Người tra cứu gõ tên một đại biểu và nhận về mọi lần người đó lên tiếng trong phiên. Hoặc nhảy thẳng tới vài phút trước một lần biểu quyết để nghe lại lập luận cuối cùng trước khi cả phòng bấm phiếu.

Hình ảnh chạy cùng một đồng hồ với âm thanh. Camera tự chuyển theo micro đang mở, như đã trình bày trong bài về lớp hình ảnh của phòng họp ra quyết định, nên đoạn hình luôn khớp đoạn tiếng. Mỗi lần mở biểu quyết, mỗi lần chủ tọa chuyển mục nghị trình đều thành một mốc trên dòng thời gian. Phòng họp có phiên dịch nhiều thứ tiếng thì từng kênh ngôn ngữ cũng được ghi thành rãnh riêng.

Giữ bản ghi sao cho còn đem ra đối chiếu được

Một bản ghi chỉ có giá trị khi chứng minh được nó chưa bị sửa. Lúc phiên họp kết thúc, mỗi tệp được niêm phong bằng một mã kiểm tra tính toàn vẹn. Sửa dù một đoạn rất ngắn, mã sẽ không còn khớp.

Phần còn lại là kỷ luật lưu trữ. Bản ghi được ghi song song trên hai thiết bị đặt ở hai vị trí, để một ổ cứng hỏng giữa phiên không xóa mất cả buổi họp. Thiết bị ghi được cấp nguồn sạch và có lưu điện, vì chỉ một lần chập điện cũng đủ làm hỏng tệp đang ghi dở.

Kho lưu đặt tại chỗ, trong vùng mạng nội bộ được tách riêng, theo nguyên tắc hạ tầng và an ninh mạng mà cơ quan đang áp dụng. Quyền nghe, quyền trích xuất, quyền xóa được phân cho từng người, và mỗi lần mở hay xuất một đoạn ghi đều để lại nhật ký. Thời hạn lưu giữ theo quy chế của đơn vị.

Cũng nên nói rõ một điều. Bản ghi có được chấp nhận làm chứng cứ hay không là chuyện của pháp luật và quy chế từng ngành. Hệ thống chỉ lo phần kỹ thuật: bản ghi đầy đủ, đúng thời điểm, không bị can thiệp. Thiếu phần kỹ thuật thì phần pháp lý không còn gì để xét.

Từ bản ghi đến biên bản

Rãnh riêng của từng người cũng là nguyên liệu tốt nhất cho phần mềm nhận dạng tiếng Việt. Máy không phải đoán ai đang nói khi các giọng chồng lên nhau, nên văn bản sinh ra sạch hơn và gán đúng tên người phát biểu. Phần này được trình bày kỹ trong giải pháp biên bản thông minh và giải pháp phụ đề trực tiếp. Cơ quan không muốn dữ liệu cuộc họp rời khỏi tòa nhà có thể chạy phần nhận dạng trên máy chủ AI ngoại tuyến đặt ngay trong đơn vị.

Thứ tự giá trị thì không đổi. Văn bản do máy chép dùng để tra cứu và soạn biên bản nhanh. Khi có tranh chấp, người ta quay về tiếng gốc.

Phòng nào cần, phòng nào không

Kiến trúc ghi đa kênh có niêm phong đáng đầu tư ở những phòng mà lời nói có thể bị viện dẫn về sau: hội đồng nhân dân và cơ quan dân cử, hội đồng quản trị và đại hội cổ đông của ngân hàng, doanh nghiệp, phòng xét xử, hội đồng khoa học và hội đồng bảo vệ luận án ở trường đại học, hội đồng kỷ luật, tổ chấm thầu.

Có một mức ở giữa cho phòng họp quan trọng nhưng hiếm khi phát sinh tranh chấp: ghi rãnh tổng chất lượng tốt, kèm chú thích người nói, chưa cần niêm phong và lưu song song.

Họp giao ban nội bộ thì không cần. Tính năng ghi của phần mềm họp trực tuyến hoặc một đầu ghi đơn giản là đủ. Đề xuất cả kiến trúc này cho một phòng giao ban là bán cho khách hàng thứ họ sẽ không bao giờ dùng tới.

Những quyết định phải chốt trên bản vẽ

Ghi bao nhiêu rãnh, lấy tín hiệu ở đâu, lưu ở đâu, giữ bao lâu, ai giữ quyền xuất. Các câu hỏi này cần trả lời cùng lúc với thiết kế hệ micro, hệ biểu quyết và bộ điều khiển trung tâm. Trả lời muộn, chủ đầu tư thường phải chọn giữa thay thiết bị hoặc chấp nhận một bản ghi kém hơn mức mình cần.

Bá Hùng nhận phần việc này từ đầu tới cuối: tư vấn kiến trúc, cung cấp thiết bị từ các đối tác chuyên ngành, tích hợp với hệ hội nghị sẵn có, nghiệm thu theo quy trình ISO 9001 duy trì liên tục từ năm 2011. Sau bàn giao, đội kỹ thuật kiểm tra định kỳ bằng cách ghi thử, nghe lại từng rãnh, đối chiếu mã niêm phong. Hệ thống ghi chỉ lộ ra hỏng hóc vào đúng ngày người ta cần đến nó, nên việc kiểm tra phải xong trước ngày đó.

Một phiên họp đáng tin là phiên họp để lại được lời nói của từng người, nguyên vẹn, cho những ai cần nghe lại về sau.