Sound Masking: Những Câu Hỏi Thường Gặp

Những câu hỏi chủ đầu tư, kiến trúc sư và bộ phận vận hành hay đặt ra nhất khi lần đầu tìm hiểu về lớp âm nền chủ động, kèm câu trả lời thẳng.

Hiểu về công nghệ

Sound masking là gì?

Là một lớp âm nền trung tính, phát đều khắp không gian ở mức thấp, được chỉnh để lời nói ở khoảng cách xa mất độ rõ. Người ngồi gần vẫn nghe và hiểu nhau bình thường. Người ở xa chỉ còn biết có ai đang nói, không còn nghe ra thành câu. Phần giải thích đầy đủ nằm trong bài Im Lặng, Không Phải Riêng Tư.

Có phải là khử tiếng ồn hay cách âm không?

Không. Cách âm chặn âm thanh đi qua tường, cửa, trần. Khử tiếng ồn chủ động như trong tai nghe phát sóng ngược để triệt tiêu tiếng ồn tại tai một người. Masking làm việc khác hẳn: nó không làm lời nói nhỏ đi, nó làm lời nói ở xa khó hiểu hơn. Ba cách này bổ sung cho nhau, không thay thế nhau.

Khác gì một máy tạo tiếng ồn trắng mua trên mạng?

Khác ở ba chỗ. Phổ âm của hệ masking được định hình theo dải tần của lời nói và chỉnh theo từng căn phòng, còn tiếng ồn trắng có năng lượng dàn đều mọi tần số nên nghe chói và khó chịu. Hệ masking phát qua nhiều loa trên trần để phủ đều cả không gian, còn một máy đặt bàn chỉ tạo một điểm ồn. Và hệ masking có cảm biến, phần mềm, chia vùng, tự điều chỉnh theo mức ồn của văn phòng trong ngày.

Lớp âm nền nghe như thế nào?

Làm đúng thì gần như không nghe ra. Nó giống tiếng gió nhẹ của hệ điều hòa thổi đều, và sau vài ngày phần lớn mọi người không còn để ý tới nó. Nếu nghe ra rõ một tiếng xì, đó là dấu hiệu hệ chưa được hiệu chỉnh đúng.

Sức khỏe và người sử dụng

Có hại cho sức khỏe hay thính lực không?

Không. Lớp âm nền trong văn phòng thường đặt trong khoảng 40 đến 48 dBA. Để so sánh, QCVN 24:2016/BYT cho phép mức tiếng ồn tới 65 dBA ở phòng hành chính và 55 dBA ở phòng làm việc trí óc như thiết kế, lập trình. Lớp âm nền nằm thấp hơn cả hai giới hạn này.

Nhân viên có phàn nàn không?

Có thể, nếu hệ được bật lên đột ngột ở mức đầy đủ hoặc chưa được hiệu chỉnh. Nhiều dự án tăng dần mức âm nền trong vài tuần đầu để mọi người làm quen, và thông báo trước cho nhân viên về mục đích của hệ. Khi lớp nền đúng phổ, đúng mức, phản hồi thường gặp nhất là văn phòng dễ chịu hơn mà không ai chỉ ra được lý do.

Hệ có ghi âm hay nghe lén được không?

Không. Hệ masking phát âm thanh ra, không ghi lại gì. Các cảm biến trên trần chỉ đo mức âm và phản ứng âm học của phòng để hệ tự điều chỉnh, không phải thiết bị ghi âm.

Thiết kế và lắp đặt

Cần bao nhiêu loa?

Phụ thuộc chiều cao trần, loại trần và cách dùng không gian. Tài liệu kỹ thuật thường cho mỗi vùng điều khiển từ một đến ba loa, tương ứng khoảng 21 đến 63 mét vuông. Ở một công trình văn phòng tại TPHCM mà Bá Hùng đang tham gia, hệ gồm 40 loa chia thành 16 vùng trên hai bộ điều khiển. Con số chính xác chỉ có sau khi xem bản vẽ.

Vùng là gì và tại sao quan trọng?

Vùng là một khu được điều khiển độc lập về phổ, mức âm và lịch hoạt động. Khu làm việc tập trung, dãy phòng họp, hành lang, sảnh mỗi nơi cần một mức nền khác nhau. Chia vùng hợp lý là điều kiện để lớp nền đúng ở mọi nơi. Xem thêm bài Đo, Không Phải Đoán.

Lắp được với trần hở không?

Được. Trần thạch cao kín, trần tấm thả và trần hở để lộ kết cấu đều lắp được, nhưng cách bố trí loa khác nhau. Đơn vị masking cần biết loại trần từ sớm để chọn cách lắp phù hợp.

Văn phòng đang hoạt động có lắp được không?

Được. Loa và cảm biến lắp trên trần, đường cáp đi trong khoảng trần, việc thi công có thể làm ngoài giờ. Khâu hiệu chỉnh cần làm khi nội thất đã ổn định, nên văn phòng đang hoạt động thực ra là điều kiện thuận lợi cho việc đo.

Có thay được việc cách âm phòng họp không?

Không. Masking chỉ che phần âm thanh còn lọt qua sau khi vách, trần, cửa đã làm hết khả năng. Nếu vách chỉ dựng tới trần giả hoặc hai phòng chung đường ống gió, cần xử lý những chỗ đó trước. Với phòng họp kín, lớp nền thường đặt ở hành lang bên ngoài thay vì trong phòng.

Có ảnh hưởng tới họp trực tuyến và ghi âm không?

Có, nếu phát lớp nền ngay trong phòng có micro, vì âm nền sẽ đi vào bản ghi. Vì vậy phòng có hệ thống hội nghị, ghi âm, ghi hình thường không đặt âm nền bên trong mà đặt ở khu vực xung quanh.

Vận hành

Có phát được nhạc nền và thông báo không?

Được. Cùng hạ tầng loa và bộ điều khiển có thể phát âm nền ở khu làm việc, nhạc nền ở sảnh, và thông báo cho từng vùng hoặc toàn tầng. Cấu hình thay đổi được trong phần mềm.

Có thay được hệ thống phát thanh khẩn cấp không?

Không. Thông báo sơ tán và báo cháy bằng giọng nói thuộc về hệ thống phát thanh khẩn cấp với tiêu chuẩn riêng về độ rõ, nguồn dự phòng và giám sát đường dây. Hai hệ cần được liên động để khi có thông báo khẩn cấp, lớp âm nền được hạ xuống, không che mất lời thông báo.

Hệ có chạy ban đêm không?

Tùy cài đặt. Mỗi vùng có lịch riêng theo giờ và theo ngày trong tuần. Phần lớn văn phòng cho lớp nền chạy theo giờ làm việc. Cảm biến cũng tự hạ mức nền khi văn phòng vắng.

Mất điện thì sao?

Lớp âm nền tắt theo, giống mọi thiết bị điện khác. Masking không phải hệ an toàn nên thường không bắt buộc có nguồn dự phòng. Điều đáng lo hơn là xung điện và sét lan truyền làm hỏng bộ điều khiển trong khi không ai hay, nên nguồn cấp cho hệ nên đi qua thiết bị lọc nguồn.

Có cần bảo trì không?

Có, và lý do riêng của masking là nó hỏng âm thầm. Khi lớp nền tắt, căn phòng không báo động, nó chỉ trở về như cũ. Lịch kiểm tra định kỳ gồm nghe từng vùng, đo lại mức nền ở các vùng mẫu, so với số liệu nghiệm thu, và hiệu chỉnh lại khi văn phòng thay đổi bố trí. Việc này nằm trong dịch vụ AV chăm sóc chủ động của Bá Hùng.

Chi phí và nghiệm thu

Chi phí phụ thuộc vào gì?

Diện tích cần phủ, loại và chiều cao trần, số vùng điều khiển, nhu cầu phát nhạc nền và thông báo, chiều dài tuyến cáp, và khâu hiệu chỉnh, nghiệm thu. Văn phòng chia vùng mịn hơn sẽ cần nhiều bộ điều khiển hơn nhưng cho kết quả đều hơn. Báo giá chính xác cần dựa trên bản vẽ mặt bằng và bản vẽ trần.

Nghiệm thu bằng cách nào?

Bằng phép đo, sau khi trần đã đóng, nội thất đã vào chỗ và điều hòa chạy bình thường. Mức âm nền được đo theo phương pháp của ASTM E1573, gồm mức tổng theo thang A và mức theo từng dải một phần ba quãng tám tại nhiều điểm trong mỗi vùng. Nếu hồ sơ có chỉ tiêu riêng tư, có thể đo thêm theo ISO 3382-3 cho văn phòng mở hoặc ASTM E2638 cho phòng kín. Biên bản chỉ ghi "hệ thống hoạt động bình thường" thì chưa đủ để nghiệm thu.

Bảo hành như thế nào?

Với hệ của đối tác công nghệ từ Canada mà Bá Hùng phân phối, linh kiện được bảo hành 5 năm, tính từ ngày dự án hiệu chỉnh hoàn tất. Vì vậy ngày ghi trên báo cáo nghiệm thu cũng là mốc bắt đầu bảo hành.

Bá Hùng làm phần nào?

Bá Hùng là nhà phân phối hệ masking của đối tác Canada tại Việt Nam, và làm trọn các bước tại công trình: đọc bản vẽ, đề xuất chia vùng, cung cấp thiết bị, hiệu chỉnh từng vùng, đo nghiệm thu, bảo trì. Với những dự án đã có đơn vị lắp đặt, chúng tôi có thể nhận riêng phần hiệu chỉnh và đo nghiệm thu. Anh chị có thể gửi bản vẽ để nhận góp ý, hoặc đọc thêm các bài trong chuyên mục riêng tư và tập trung.