Cart
Continue shopping
Go to cart

An toàn của khách lưu trú: sơ tán, trú ẩn và thông báo nhiều ngôn ngữ

Với chủ đầu tư khách sạn, hồ sơ phòng cháy được duyệt, hệ báo cháy đã lắp, biển thoát hiểm đã treo là những việc đã xong. Câu hỏi khó hơn nằm ở một đêm cụ thể: vào lúc hai giờ sáng, với vài trăm khách đang ngủ, nhiều người không nói tiếng Việt, một số là người cao tuổi hay trẻ nhỏ, và ca đêm chỉ có vài nhân viên, thì mỗi người có nhận được đúng lệnh, đúng lúc, bằng thứ tiếng họ hiểu không.

Bài này đi qua một đêm như vậy theo từng mốc giờ. Tình huống là giả định, dùng để chỉ ra những gì phải được quyết trong thiết kế. Các mốc giờ chỉ dùng để kể chuyện, không phải thời gian thiết kế. Thời gian từ lúc phát hiện tới lúc phát bản tin, có hay không có bước xác minh, do hồ sơ thiết kế phòng cháy chữa cháy quy định. Kịch bản sơ tán, trình tự báo động và cách các hệ liên kết với nhau do chủ đầu tư, đơn vị tư vấn thiết kế phòng cháy và đơn vị vận hành lập cho từng công trình, theo quy chuẩn hiện hành và yêu cầu của cơ quan có thẩm quyền.

2 giờ 10: một đầu báo khói ở tầng tám

Hệ báo cháy phát hiện khói và báo về phòng trực. Hệ này thuộc gói báo cháy riêng. Việc của hệ thông báo bằng giọng nói là nhận lệnh từ hệ báo cháy và phát đúng bản tin cho đúng vùng, theo kịch bản đã được thể hiện trong hồ sơ thiết kế phòng cháy chữa cháy của công trình. Bản tin theo kịch bản phát tự động khi hệ thông báo nhận lệnh. Bàn điều khiển dùng để theo dõi, nói trực tiếp và phát bản tin bổ sung.

Ca đêm thường mỏng. Người trực có thể là một nhân viên lễ tân và một kỹ thuật viên. Vì vậy bàn điều khiển của hệ thông báo và hướng dẫn sơ tán cần đủ đơn giản để một người mới làm được việc dưới áp lực: biết vùng nào đang phát gì, có micro để nói trực tiếp, có các bản tin bổ sung dựng sẵn. Bàn điều khiển và micro trực tiếp nên đặt ở nơi có kiểm soát ra vào, vị trí cụ thể theo hồ sơ thiết kế phòng cháy chữa cháy, để người không có trách nhiệm không phát được bản tin.

2 giờ 12: bản tin đầu tiên tới đúng người

Bản tin đầu tiên quyết định khách làm gì trong vài phút sau đó. Nếu hồ sơ thiết kế phòng cháy chữa cháy quy định sơ tán theo giai đoạn, tức các vùng nhận những bản tin khác nhau theo một thứ tự, thì hệ thông báo phải phát được nhiều bản tin cho nhiều vùng cùng lúc.

Bản tin cho khách sạn nên ghi âm sẵn, ngắn, gồm tiếng Việt và các ngôn ngữ theo tệp khách. Mỗi ngôn ngữ thêm vào làm một vòng bản tin dài thêm, nên thứ tự ngôn ngữ và độ dài một vòng cần chốt trong hồ sơ thiết kế. Độ to chưa đủ, bản tin cần nghe rõ từng chữ: mục tiêu độ rõ lời nói cho hệ thông báo bằng giọng nói thường được đặt theo chỉ số STI của IEC 60268-16:2020, với ngưỡng cụ thể ghi trong hồ sơ thiết kế. Thiết bị của hệ thường tham chiếu EN 54-16:2008 cho phần điều khiển và EN 54-24:2008 cho loa. Khi cần một bộ hướng dẫn thiết kế và bảo trì, nhiều đơn vị tham khảo BS 5839-8:2023 cho hệ báo động bằng giọng nói và BS 5839-9:2021 cho hệ liên lạc hai chiều khẩn cấp, bên cạnh quy chuẩn Việt Nam áp dụng cho công trình.

Ba nơi cần chú ý riêng. Trong phòng nghỉ, tường và cửa cách âm tốt làm âm từ hành lang khó vào tới đầu giường, như bài Sảnh đón và hành trình đến phòng và bài Phòng nghỉ và giấc ngủ của khách đã nêu; cách đưa âm báo động vào tới đầu giường, cùng vị trí thiết bị và mức âm mục tiêu, được thể hiện trong hồ sơ thiết kế phòng cháy chữa cháy. Loa và tivi trong phòng nghỉ, nhạc nền và âm thanh sự kiện ở ballroom, nhà hàng, quầy bar, kể cả thiết bị khách thuê hay ê kíp mang vào, phải tự ngắt khi có báo động hoặc bản tin khẩn, như bài Ballroom và phòng chức năng và bài Nhà hàng, bar, lounge và rooftop đã nêu. Ở hồ bơi, sân vườn, bãi biển, loa ngoài trời phải nghe rõ trên nền gió và sóng.

2 giờ 20: những người không tự ra được

Phần lớn khách tự đi theo lối thoát. Một số thì không: người ngồi xe lăn, người cao tuổi, phụ nữ mang thai, người vừa bị bong gân, trẻ nhỏ cần người lớn bế. Khi có cháy, khách không nên dùng thang máy chở khách thông thường. Việc đưa người hạn chế khả năng di chuyển xuống bằng cách nào, nơi họ chờ trợ giúp đặt ở đâu và cấu tạo ra sao, do hồ sơ thiết kế phòng cháy chữa cháy và phương án chữa cháy của cơ sở quy định. Điều hệ thông báo cần lo là một cách để người đang chờ báo cho phòng trực biết họ ở đó.

Đó là việc của hệ liên lạc hai chiều khẩn cấp (EVC): một trạm gọi tại khu chờ trợ giúp (gọi theo hồ sơ phòng cháy của công trình), nối thẳng về trạm chủ ở phòng trực, để người đang chờ nói chuyện được với nhân viên trực, với lực lượng chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ. Trạm ở khu chờ nên có đèn hoặc tín hiệu xác nhận cuộc gọi đã được nhận, và nhãn hướng dẫn dễ đọc. Với khách khiếm thính, thiết bị báo bằng đèn chớp hoặc rung trong phòng thuộc hệ báo cháy và được thể hiện trong hồ sơ thiết kế phòng cháy chữa cháy.

Nhà vệ sinh dành cho người khuyết tật nên có nút báo trợ giúp, để người bị ngã hoặc kẹt trong đó gọi được người tới. Tín hiệu báo về nơi có người trực suốt 24 giờ, và có đèn xác nhận trong phòng để người gọi biết đã có người nhận. Hệ báo trợ giúp này khác với báo cháy và khác với thông báo sơ tán, và đường dây của nó cũng nên được giám sát lỗi.

2 giờ 40: ở điểm tập kết

Khách đã ra tới điểm tập kết ngoài trời. Ở khách sạn thành phố, đây có thể là một khoảng sân hay vỉa hè. Ở khu nghỉ dưỡng, khách có thể tản ra nhiều khu: sân trước, bãi đỗ xe, bãi biển, khu villa xa. Điểm tập kết cần loa riêng để nhân viên hướng dẫn tiếp, và resort trải rộng cần các vùng loa ngoài trời phủ được tới lối đi giữa các khu. Loa và hộp đấu nối ngoài trời chọn theo điều kiện mưa, nắng, hơi muối và sét; phần này được bàn trong bài Hồ bơi, cảnh quan và bãi biển.

Câu hỏi tiếp theo của người chỉ huy là còn ai trong toà nhà. Danh sách khách đang lưu trú nằm trong phần mềm quản lý khách sạn (PMS), thuộc gói thầu riêng. Điều cần chốt từ thiết kế là danh sách này in hoặc xem được khi mất mạng, ví dụ từ một máy có nguồn dự phòng ở phòng trực, theo quy định về bảo vệ dữ liệu cá nhân của khách.

Một đêm khác: bão lớn hoặc một mối đe doạ an ninh

Không phải đêm nào có sự cố cũng cần đưa khách ra ngoài. Khi có bão lớn, khách ở bãi biển, hồ bơi, villa ven biển cần được gọi vào nơi an toàn. Khi có một mối đe doạ an ninh, khách cần ở lại trong phòng hoặc khu an toàn. Như bài Tổng quan đã đặt ra, hai tình huống này cần bản tin và thao tác kích hoạt riêng, và kịch bản giữ khách tại chỗ không được làm khoá lối thoát nạn.

Lệnh giữ khách tại chỗ không nên dùng chuông, còi hay tín hiệu của hệ báo cháy, vì khách hiểu các tín hiệu đó là phải rời đi. Nếu dùng chung loa với hệ thông báo, bản tin trú ẩn cần âm hiệu mở đầu và lời khác hẳn bản tin sơ tán. Thứ tự ưu tiên khi hai tình huống xảy ra cùng lúc do hồ sơ thiết kế phòng cháy chữa cháy và phương án an ninh của cơ sở quy định. Kịch bản cũng cần một bản tin kết thúc, do một người được giao phát ra, để khách biết lúc nào được rời phòng hay trở lại bãi biển.

Khu villa trải rộng là nơi khó cho cả hai tình huống, vì mỗi villa là một ngôi nhà riêng, xa phòng trực; phần này được bàn trong bài Villa trong khu nghỉ dưỡng.

Sáng hôm sau, và những năm sau đó

Sau mỗi sự cố, dù là báo động giả, khách sạn cần biết bản tin nào đã phát, ở vùng nào, lúc mấy giờ, ai đã bấm. Nhật ký này dễ đối chiếu khi các hệ dùng chung một nguồn thời gian, như bài Nền móng đã nêu. Hệ nào không đồng bộ được, chẳng hạn tủ báo cháy chạy độc lập, thì cần được đối chiếu độ lệch giờ theo lịch.

Một hệ an toàn sinh mạng chỉ có ích khi nó còn chạy vào đêm cần tới. Hệ cần tự giám sát đường loa, bộ khuếch đại, nguồn dự phòng và báo lỗi về phòng trực. Khi hệ thông báo dùng mạng IP, hồ sơ thiết kế nên ghi rõ cấu hình mạng thực tế, gồm bộ chuyển mạch và đường dự phòng, nằm trong phạm vi chứng nhận của nhà sản xuất thiết bị. Yêu cầu này áp dụng như nhau cho mọi nhà cung cấp; phần mạng được bàn trong bài Mạng AV riêng hay mạng chung.

Bản tin ghi âm sẵn cần được nghe lại mỗi khi đổi tên khu, đổi tầng hay thêm ngôn ngữ. Diễn tập định kỳ là lúc phát hiện loa nào không nghe rõ, nhân viên nào chưa biết bấm. Việc kiểm tra định kỳ hệ thông báo do đơn vị có đủ điều kiện thực hiện, theo một lịch tách riêng khỏi lịch bảo trì âm thanh giải trí, vì hai loại hệ này được đánh giá theo những yêu cầu khác nhau. Việc giữ hệ chạy đúng khi đội ngũ thay đổi được bàn trong bài Từ trước khai trương tới năm vận hành đầu tiên.

Những điều nên đưa vào hồ sơ thiết kế

  • Phân vùng thông báo khẩn theo tầng, theo khu và ngoài trời; khả năng phát nhiều bản tin cho nhiều vùng cùng lúc nếu hồ sơ phòng cháy quy định sơ tán theo giai đoạn.
  • Danh sách ngôn ngữ, thứ tự và độ dài một vòng bản tin ghi âm sẵn; mục tiêu độ rõ lời nói theo IEC 60268-16:2020.
  • Cách liên kết giữa hệ báo cháy và hệ thông báo, cách đưa âm báo động vào tới đầu giường, cơ chế tự ngắt loa, tivi trong phòng nghỉ, nhạc nền và âm thanh sự kiện, thể hiện trong hồ sơ thiết kế phòng cháy chữa cháy.
  • Vị trí bàn điều khiển, micro trực tiếp và trạm chủ ở nơi có kiểm soát ra vào, theo hồ sơ thiết kế phòng cháy chữa cháy.
  • Khu chờ trợ giúp có trạm liên lạc hai chiều nối về phòng trực; nút báo trợ giúp ở nhà vệ sinh người khuyết tật, báo về nơi có người trực 24 giờ.
  • Thiết bị báo bằng đèn chớp hoặc rung cho phòng khách khiếm thính, thuộc hệ báo cháy.
  • Loa ngoài trời cho điểm tập kết, bãi biển, hồ bơi và lối đi giữa các khu; danh sách khách xem được khi mất mạng.
  • Kịch bản giữ khách tại chỗ khi có bão hoặc mối đe doạ an ninh, với bản tin, thao tác kích hoạt và bản tin kết thúc riêng; không dùng tín hiệu của hệ báo cháy; thứ tự ưu tiên với bản tin sơ tán ghi trong hồ sơ thiết kế; không làm khoá lối thoát nạn.
  • Nguồn thời gian chung hoặc lịch đối chiếu giờ cho nhật ký các hệ; giám sát lỗi và nguồn dự phòng cho hệ thông báo; cấu hình mạng nằm trong phạm vi chứng nhận; lịch diễn tập và kiểm tra định kỳ riêng.

Các yêu cầu trong bài nêu ở mức thiết kế. Quy chuẩn và quy định pháp luật về phòng cháy chữa cháy áp dụng cho từng công trình do đơn vị tư vấn thiết kế phòng cháy và cơ quan có thẩm quyền xác định.

Khi hồ sơ phòng cháy của khách sạn còn đang lập, Bá Hùng có thể cùng đơn vị tư vấn phòng cháy rà phân vùng, bản tin và cách liên kết của hệ thông báo bằng giọng nói, liên lạc hai chiều và kịch bản giữ khách tại chỗ. Cách chúng tôi làm việc ở giai đoạn này được trình bày tại trang tư duy kiến trúc giải pháp.

Related article