Spa, wellness và phòng tập: không gian yên tĩnh có chủ đích

Chủ đầu tư thường lo rằng khu spa được thiết kế đẹp như ảnh mẫu nhưng nghe không giống một nơi để thư giãn. Khách tới spa để được yên, nên một tiếng động lạ ở đây dễ nhận ra hơn ở sảnh hay nhà hàng: tiếng gió điều hoà rít qua miệng gió, một tràng cười từ phòng bên, nhạc phòng tập vọng sang phòng thiền. Chừng đó đủ làm hỏng cảm giác của cả buổi trị liệu.

Bài này so sánh cách làm thường thấy với cách làm khi các yêu cầu được đặt ra từ thiết kế, qua từng không gian của khu spa, wellness và phòng tập. Phần "trước" là mô tả khái quát, không gắn với một công trình cụ thể nào.

Phòng trị liệu: mỗi phòng một vùng âm thanh

Nhiều khu spa dùng một nguồn nhạc chung cho cả dãy phòng trị liệu, phát qua loa trên trần, âm lượng đặt một lần ở phòng kỹ thuật. Phòng có khách thích yên thì vẫn có nhạc, phòng có khách muốn nghe rõ hơn thì không chỉnh được. Chuyên viên trị liệu phải đi ra ngoài nhờ người chỉnh, giữa buổi.

Cách làm tốt hơn là coi mỗi phòng trị liệu là một vùng âm thanh riêng trên hệ âm thanh thương mại đa vùng. Một bảng nhỏ trên tường cho chuyên viên chọn giữa vài danh sách phát đã duyệt, chỉnh âm lượng trong giới hạn, hoặc tắt hẳn khi khách muốn yên. Loa đặt lệch khỏi đầu giường trị liệu, để khách nằm ngửa không nghe nhạc dội thẳng vào tai, và loa âm trần có hộp chắn phía sau để âm không lọt qua trần kỹ thuật sang phòng bên. Nhạc phát trong spa cũng cần quyền sử dụng công khai, như bài Nhà hàng, bar, lounge và rooftop đã nêu.

Phòng trị liệu còn cần sự yên tĩnh và sự riêng tư cho lời nói. Nguồn ồn chính thường là điều hoà, nên mục tiêu tiếng ồn nền cho phòng trị liệu và phòng thiền cần ghi trong hồ sơ gói cơ điện. Khách trao đổi với chuyên viên về sức khoẻ, về chỗ đau, và không muốn phòng bên nghe được, nên cách âm giữa các phòng cũng cần mục tiêu riêng. Cả hai mục tiêu đặt theo cách đã bàn trong bài Phòng nghỉ và giấc ngủ của khách, với cùng những điểm yếu quen thuộc: hộp điện lưng đối lưng, khe vách trên trần giả, khe chân cửa.

Hành lang và khu thư giãn: nơi tiếng động dễ đi xa

Hành lang spa thường lát đá, ốp gỗ bóng, có nước chảy trang trí. Đẹp, nhưng tiếng dép, tiếng xe đẩy và tiếng nói của nhân viên dội dọc hành lang rồi lọt vào phòng trị liệu mỗi lần cửa mở.

Hành lang cần một mục tiêu thời gian vang đặt ngay từ thiết kế. Vật liệu hấp âm khi đó được giấu vào trần, vào vách vải hoặc gỗ đục lỗ, mà không làm đổi phong cách nội thất. Một hệ che tiếng ồn có kiểm soát (sound masking) ở hành lang phát nền âm nhẹ, giúp lời khách trao đổi với chuyên viên trong phòng khó nghe rõ từ ngoài hành lang. Tiếng nói của nhân viên ngoài hành lang thì được giảm bằng vật liệu hấp âm, cửa kín và quy ước nói nhỏ trong khu này. Mức che tiếng ồn cần được đặt và đo tại chỗ sau khi lắp, như bài Sảnh đón và hành trình đến phòng đã nêu. Phần đặt mục tiêu và đo được trình bày ở trang âm học và kiểm soát tiếng ồn, còn vị trí loa và vật liệu được chọn cùng nhà thiết kế nội thất trong bản vẽ âm thanh theo thiết kế nội thất.

Ánh sáng ở đây nên đi theo cảnh: dịu ở khu thư giãn, đủ sáng ở lối đi cho nhân viên, chuyển dần khi tới giờ đóng cửa. Kịch bản đèn và nhạc của khu này nên chạy trên cùng một lịch với chiếu sáng thông minh, để quản lý chỉ cần chọn một cảnh là cả không gian đổi theo.

Không khí trong khu spa

Khu spa có hơi nước, có tinh dầu, có bể nước nóng, có khăn ẩm. Nếu không được tính riêng, không khí ở đây dễ thành ẩm, bí, có mùi, và đó thường là thứ khách nhớ về khu spa, dù không chỉ ra được nguyên nhân.

Đo độ ẩm, CO2 và các chỉ số chất lượng không khí khác như bụi mịn ở khu thư giãn, hành lang, phòng thay đồ và phòng tập, hiển thị cho đội vận hành và cảnh báo khi vượt ngưỡng, nằm trong giải pháp toà nhà thông minh, không khí và không gian. Cảm biến không đặt trong phòng xông, nơi độ ẩm cao là theo thiết kế. Khu có tinh dầu cần ngưỡng riêng để không báo động giả. Phần này phối hợp với hệ thông gió và điều hoà, nên cần được đặt cùng thiết kế cơ điện, và ngưỡng cụ thể cho từng khu do đơn vị cơ điện và chủ đầu tư chốt trong hồ sơ thiết kế.

Khu ướt: thiết bị chọn theo nhiệt, hơi nước và hoá chất

Phòng xông hơi khô, phòng xông ướt, bể sục, khu tắm khoáng là nơi thiết bị điện tử chịu nhiệt, hơi nước và hoá chất cùng lúc. Loa trong nhà thông thường đặt ở đây sẽ xuống cấp nhanh, và nghiêm trọng hơn là chuyện an toàn điện.

Loa và thiết bị cho khu ướt nên được chọn theo cấp bảo vệ của vỏ chống bụi và nước theo IEC 60529:1989 (sửa đổi 1:1999, sửa đổi 2:2013), theo nhiệt độ làm việc và theo khả năng chịu hơi hoá chất của từng phòng, hoặc đặt bên ngoài phòng nóng. Cấp bảo vệ của vỏ không thay cho thiết kế an toàn điện. Vị trí từng thiết bị so với nguồn nước, điện áp đường loa, cấp điện, tiếp địa, đẳng thế và thiết bị bảo vệ cho mọi thiết bị trong khu ướt do đơn vị cơ điện thiết kế theo quy định an toàn điện cho khu vực có nước. Thiết kế âm thanh đi theo phương án đó, và bộ khuếch đại đặt ở phòng kỹ thuật khô ráo. Khu có hơi muối và khoáng cũng là môi trường ăn mòn như bài Nền móng đã nêu.

Phòng xông hơi, phòng xông ướt và khu bể nên có nút hoặc dây kéo gọi trợ giúp, đặt ở độ cao người ngồi hoặc ngã trên sàn vẫn với tới, chọn loại chịu được nhiệt và hơi ẩm của từng phòng. Tín hiệu báo về nơi có người trực suốt giờ mở cửa, có đèn xác nhận cho người gọi, và đường dây được giám sát lỗi. Khách có thể mệt hoặc chóng mặt do nhiệt khi ở một mình trong phòng nóng. Nút gọi không thay được việc nhân viên đi kiểm tra theo lịch; quy trình này do đơn vị vận hành đặt.

Khu bể bơi ngoài trời và thiết bị tiếp xúc trực tiếp với muối, nắng, sét được bàn trong bài Hồ bơi, cảnh quan và bãi biển.

Phòng tập và phòng yoga: từ hai phòng làm phiền nhau thành hai phòng đứng cạnh nhau được

Phòng tập thường đặt cạnh phòng yoga hoặc thiền vì cùng khu wellness. Phòng tập có nhạc nhịp nhanh, máy chạy, tiếng tạ va xuống sàn. Phòng yoga cần gần như yên lặng. Hai phòng chung một vách nhẹ là công thức cho lời phàn nàn ở cả hai phía. Nếu phòng tập nằm trên phòng nghỉ, tiếng tạ rơi truyền qua sàn thành âm va chạm xuống phòng ngủ bên dưới, như bài Phòng nghỉ và giấc ngủ của khách đã nêu.

Khi yêu cầu được đặt từ thiết kế, khu tạ tự do có sàn chống va đập và chống rung, vị trí phòng tập được xếp tránh nằm ngay trên phòng nghỉ, vách giữa phòng tập và phòng yoga có mục tiêu cách âm riêng. Giải pháp kết cấu và sàn do kiến trúc, kết cấu và tư vấn âm học công trình quyết.

Âm thanh trong phòng tập cũng cần kỷ luật. Nhạc phủ đều bằng nhiều loa nhỏ, như cách làm ở nhà hàng, để người tập ở xa không phải vặn to. Lớp học nhóm cần micro đeo đầu cho huấn luyện viên, phát ra đúng phòng đó, và giới hạn mức âm lượng để lớp học không biến thành tiếng ồn cho cả khu. Phòng yoga và thiền chỉ cần âm thanh rất nhẹ, có thể tắt hẳn, và cách âm với phòng tập là phần quan trọng hơn hệ loa.

Người vận hành và những lúc có chuyện

Chuyên viên trị liệu, huấn luyện viên và lễ tân spa không phải kỹ thuật viên. Mọi điều khiển trong khu này nên đơn giản: bảng tường ít nút ở mỗi phòng, vài cảnh dựng sẵn cho giờ mở cửa, giờ cao điểm, giờ đóng cửa, và chỉ quản lý spa mới đổi được lịch và mức âm tối đa. Lịch kiểm tra định kỳ giúp các loa trong khu ẩm không xuống cấp mà không ai biết.

Khách trong phòng trị liệu thường nằm, có khi đang ngủ, với cửa đóng và nhạc nhẹ. Khi có báo động hoặc bản tin khẩn, nhạc trong mọi phòng spa, phòng tập và phòng yoga cần tự ngắt. Âm báo động cần nghe được trong từng phòng trị liệu, phòng xông hơi, khu tắm và phòng thay đồ; thiết bị đặt trong phòng nóng chọn theo nhiệt độ làm việc. Cách liên kết này, cùng vị trí và mức âm của thiết bị báo động trong khu spa, phải được thể hiện trong hồ sơ thiết kế phòng cháy chữa cháy của công trình. Các kịch bản khẩn cấp được bàn trong bài An toàn của khách lưu trú.

Camera thuộc gói an ninh riêng. Ở khu spa, camera nếu có chỉ đặt ở lối vào và quầy lễ tân; ở phòng tập, camera nếu có không hướng vào lối phòng thay đồ. Phòng trị liệu, phòng thay đồ, khu tắm và khu ướt không đặt camera. Thông tin sức khoẻ khách khai với chuyên viên, như bệnh lý, dị ứng hay phiếu tư vấn, là dữ liệu cá nhân nhạy cảm. Nơi lưu, ai được xem và lưu bao lâu do chủ đầu tư và đơn vị vận hành quy định theo pháp luật về bảo vệ dữ liệu cá nhân. Bảng điều khiển và hệ âm thanh trong phòng trị liệu không nên có micro thu âm.

Những điều nên đưa vào hồ sơ thiết kế cho spa, wellness và phòng tập

  • Mỗi phòng trị liệu là một vùng âm thanh riêng, có bảng điều khiển trên tường và giới hạn âm lượng; loa lệch khỏi đầu giường trị liệu, loa âm trần có hộp chắn phía sau.
  • Mục tiêu tiếng ồn nền cho phòng trị liệu và phòng thiền, ghi trong hồ sơ gói cơ điện.
  • Mục tiêu cách âm giữa các phòng trị liệu, giữa phòng tập và phòng yoga, và giữa phòng tập với phòng nghỉ bên dưới.
  • Mục tiêu thời gian vang cho hành lang và khu thư giãn; mức che tiếng ồn ở hành lang đặt và đo tại chỗ sau khi lắp.
  • Đo và cảnh báo độ ẩm, CO2 và các chỉ số chất lượng không khí theo từng khu, không đặt cảm biến trong phòng xông, ngưỡng riêng cho khu có tinh dầu.
  • Loa và thiết bị khu ướt chọn theo cấp bảo vệ vỏ, nhiệt độ và hơi hoá chất; vị trí so với nguồn nước, điện áp đường loa, cấp điện, tiếp địa, đẳng thế và thiết bị bảo vệ khu ướt do đơn vị cơ điện thiết kế theo quy định an toàn điện.
  • Nút hoặc dây kéo gọi trợ giúp ở phòng xông hơi, phòng xông ướt và khu bể, chịu nhiệt ẩm, đặt thấp, có đèn xác nhận, báo về nơi có người trực suốt giờ mở cửa.
  • Sàn chống va đập và chống rung cho khu tạ tự do; vị trí phòng tập so với phòng nghỉ.
  • Micro đeo đầu cho lớp học nhóm, phát đúng phòng, có giới hạn mức âm lượng.
  • Cơ chế tự ngắt nhạc, và âm báo động nghe được trong phòng trị liệu, phòng xông hơi, khu tắm, phòng thay đồ, thể hiện trong hồ sơ thiết kế phòng cháy chữa cháy.
  • Danh sách nơi không đặt camera trong khu spa; quy định lưu trữ thông tin sức khoẻ của khách; không đặt micro thu âm trong phòng trị liệu.

Các điểm cần phối hợp với kiến trúc sư cho toàn công trình được gom ở bài Ghi chú cho kiến trúc sư.

Các yêu cầu trong bài nêu ở mức thiết kế. Quy chuẩn và quy định pháp luật áp dụng cho từng công trình do đơn vị tư vấn thiết kế và cơ quan có thẩm quyền xác định.

Khi khu spa và wellness còn ở bản vẽ, Bá Hùng có thể cùng kiến trúc sư và nhà thiết kế nội thất đặt các vùng âm thanh, mục tiêu âm học và yêu cầu thiết bị cho từng phòng trước khi chốt nội thất. Cách chúng tôi làm việc ở giai đoạn này được trình bày tại trang tư duy kiến trúc giải pháp.