Thiết kế ánh sáng sân khấu: Thuật ngữ
Bảng thuật ngữ Ánh sáng Sân khấu
Ampere (Ampe): Ampe (A) xác định tốc độ dòng điện trong một mạch. Các mạch điện được xác định bởi cường độ dòng điện (ampe), kết hợp với điện áp cung cấp để quyết định tổng công suất (watt) có thể kết nối an toàn vào mạch đó.
Apron (Sân khấu mép): Một phần của sân khấu mở rộng ra phía trước vòm sân khấu (proscenium).
Array (Mảng): Thuật ngữ dùng để mô tả một tập hợp các bộ phát LED trong một bộ đèn. Sự kết hợp các màu LED trong một mảng sẽ xác định loại ánh sáng mà bộ đèn đó có thể tạo ra (gam màu).
Back light (Đèn hậu/Đèn ngược): Ánh sáng chiếu vào một chủ thể từ phía sau, dùng để tách chủ thể khỏi nền và làm nổi bật hình khối.
Backing (Đèn nền cảnh): Ánh sáng chiếu sáng khu vực phía sau cửa ra vào hoặc cửa sổ trên sân khấu.
Backstage (Hậu đài): Khu vực sân khấu phía sau vòm sân khấu và cảnh trí.
Bar (Thanh treo đèn): Một thanh trơn hoặc thanh có đi dây điện sẵn (IWB) được treo phía trên sân khấu hoặc khu vực khán giả để gắn các đèn chiếu điểm.
Barn doors (Cánh cản sáng): Các tấm kim loại có bản lề có thể gắn vào phía trước đèn Fresnel để điều chỉnh hình dạng chùm tia. Chúng cũng có thể được sử dụng với các loại đèn khác để giảm độ chói.
Beam spread (Góc tỏa của chùm tia): Ánh sáng từ các bộ đèn sân khấu thường tạo thành một chùm tia hình nón – hẹp ở đèn và rộng hơn khi ánh sáng đi xa hơn. Góc của hình nón này được gọi là góc tỏa của chùm tia. Giá trị này quan trọng trong việc tính toán lượng ánh sáng sẽ chiếu xuống sân khấu từ một bộ đèn được treo ở một khoảng cách nhất định.
Blind (Chỉnh sửa ẩn): Các thay đổi được thực hiện đối với các trạng thái ánh sáng đã được lập trình mà không ảnh hưởng đến trạng thái ánh sáng hiện tại trên sân khấu.
Board (Bàn điều khiển): Một thuật ngữ khác để chỉ bàn điều khiển ánh sáng hoặc console.
Boom (Cọc treo đèn): Một thanh treo đèn thẳng đứng.
Boom arm (Tay đỡ đèn): Một giá đỡ kim loại dùng để gắn đèn chiếu điểm vào cọc treo đèn.
Build (Tăng sáng): Sự tăng dần cường độ ánh sáng.
Check (back) (Giảm sáng): Giảm cường độ ánh sáng.
Circuit breaker (Cầu dao tự động/Aptomat): Một thiết bị tự động ngắt mạch điện khi phát hiện lỗi quá tải. Điều này thường do đoản mạch hoặc kết nối quá nhiều tải.
Color call (Danh sách kính lọc màu): Danh sách các kính lọc màu cần thiết cho hệ thống đèn tungsten khi lắp đặt cho một chương trình.
Color filter booklet (or swatch) (Sổ mẫu kính lọc màu): Một cuốn sổ nhỏ chứa các mẫu vật liệu kính lọc màu bao gồm tên, số hiệu và đặc tính phân bổ quang phổ của chúng. Cuốn sổ này đóng vai trò tham khảo cho nhà thiết kế ánh sáng khi chọn màu cho một vở diễn. Kính lọc màu thường được thiết kế để hoạt động với các bộ đèn tungsten truyền thống, nhưng cũng có một số nhà sản xuất làm kính lọc màu cho các bộ đèn LED ánh sáng trắng. Sổ mẫu kính lọc màu có thể được mua từ các đại lý thiết bị sân khấu.
Control channel (Kênh điều khiển): Kênh điều khiển là tên số mà nhà thiết kế sử dụng cho một hoặc một nhóm bộ đèn được điều khiển cùng nhau. Kênh điều khiển được dùng để nhóm các bộ đèn hoặc thiết bị lại với nhau một cách logic, liên quan đến cách nhà thiết kế tư duy về thiết kế, thay vì vị trí vật lý của chúng trong không gian biểu diễn.
Cross-fade (Chuyển cảnh mờ/Đan cảnh): Sự thay đổi dần dần từ trạng thái ánh sáng này sang trạng thái khác, trong đó trạng thái mới sẽ thay thế trạng thái trước đó.
Cue (Tín hiệu): Điểm bắt đầu cho một sự thay đổi ánh sáng. Một lời thoại, hành động hoặc tín hiệu từ diễn viên hoặc quản lý sân khấu để bắt đầu một thay đổi ánh sáng hoặc thay đổi khác trên sân khấu.
Cyclorama (cyc) (Phông nền cong/Phông cyc): Một tấm phông nền màu trắng hoặc bề mặt được sơn ở phía sau sân khấu.
Dimmer (Bộ điều chỉnh độ sáng): Một thiết bị tăng hoặc giảm công suất đến các bộ đèn trong hệ thống đèn tungsten, thường phản hồi tín hiệu từ bàn điều khiển.
Dimmer rack (Tủ dimmer): Một tủ treo tường hoặc đặt sàn chứa một số bộ dimmer, được điều khiển bởi bàn điều khiển ánh sáng. Các dimmer trong tủ đôi khi có thể được thay thế bằng rơ-le (relay), dùng để bật hoặc tắt nguồn cho một mạch như một công tắc. Tủ ETC ColorSource ThruPower kết hợp cả dimmer và rơ-le trên mỗi mạch đèn – người dùng có thể thay đổi cài đặt của mỗi mạch tại tủ. Mạch sau đó có thể được sử dụng với tải tungsten truyền thống (với dimmer) hoặc với đèn LED, đèn moving head hoặc các thiết bị khác yêu cầu nguồn điện liên tục (với rơ-le).
DMX512-A: Một giao thức Multiplex Kỹ thuật số được sử dụng để điều khiển các dimmer và thiết bị từ bàn điều khiển ánh sáng.
DMX terminator (Đầu cuối DMX): Một thiết bị được sử dụng để làm giảm nhiễu ở cuối một đường truyền tín hiệu DMX512-A. Nó bao gồm một đầu nối XLR-M với một điện trở 120 ohm được hàn giữa chân 2 và 3. Thiết bị này có thể tự làm hoặc mua từ đại lý thiết bị.
Deputy Stage Manager (DSM) (Phó quản lý sân khấu): DSM là người chịu trách nhiệm điều hành chương trình hàng ngày. Công việc của họ là gọi tất cả các tín hiệu ánh sáng, thay đổi cảnh trí, v.v., đảm bảo buổi biểu diễn diễn ra đúng như đã diễn tập và thống nhất. Tất cả thông tin, tín hiệu, kịch bản và các ghi chú quan trọng được lưu giữ trong một cuốn sổ không bao giờ rời khỏi sân khấu hoặc nhà hát. DSM thường ngồi tại bàn của quản lý sân khấu (SM desk), đôi khi được gọi là bàn nhắc tuồng (prompt desk), ở phía trái sân khấu (Prompt side).
Dips (Ổ cắm âm sàn): Các ổ cắm điện tầm thấp hoặc các ổ cắm dưới bề mặt sân khấu.
Fixed lens (Ống kính cố định): Một ống kính được lắp vào đèn profile sẽ tạo ra một chùm sáng ở một góc đã biết hoặc "cố định".
Floodlight (Đèn pha/Đèn chiếu rọi rộng): Các bộ đèn sân khấu tạo ra một chùm sáng rộng. Đèn pha thường không được trang bị ống kính.
Focus (Chỉnh nét/Tiêu điểm): Điều chỉnh một chùm sáng để tạo ra hình dạng hoặc độ sắc nét mong muốn.
Follow-spot (Đèn rọi theo dõi/Đèn follow): Một đèn chiếu điểm profile có tầm chiếu xa được gắn trên một đế xoay, dùng để theo dõi một người khi họ di chuyển trên sân khấu.
Fresnel (Đèn Fresnel): Một bộ đèn sân khấu được trang bị thấu kính Fresnel, tạo ra một chùm sáng có viền mềm và có thể điều khiển được.
Front of House (FoH) (Khu vực khán giả): Khu vực phía trước sân khấu hoặc vòm sân khấu, nơi có khán giả ngồi.
Front light (Đèn chính diện/Đèn mặt): Ánh sáng chiếu vào chủ thể từ cùng hướng nhìn của khán giả. Đèn chính diện được sử dụng để làm rõ mặt diễn viên.
Fuse (Cầu chì): Một thiết bị an toàn được lắp trong các mạch dimmer cũ và một số phích cắm (13A) để phát hiện quá tải. Các dimmer hiện đại sử dụng cầu dao tự động.
Gamut (Gam màu): Gam màu là dải màu hoàn chỉnh mà một bộ đèn LED có thể tạo ra. Càng ít màu trong mảng LED, gam màu càng nhỏ.
Gate (Khe): Một bộ phận của đèn chiếu điểm profile, nằm ở tiêu điểm bên trong, nơi có thể đặt các gobo và các thiết bị tạo hình chùm tia khác.
Gels (Kính lọc màu/Tấm gel màu): Các tấm vật liệu trong suốt có màu được lắp ở phía trước các bộ đèn sân khấu để tạo màu cho chùm sáng (từ Gelatin, vật liệu lọc màu ban đầu).
Gobo (Tấm tạo hình): Một đĩa kim loại hoặc thủy tinh có hoa văn, khi được lắp vào khe của đèn chiếu điểm profile, sẽ chiếu hoa văn đó lên sân khấu, phông cyc hoặc cảnh trí.
Ground-row (Dàn đèn nền chân): Một hàng đèn pha, được sử dụng để chiếu sáng phông cyc hoặc phông nền từ phía dưới.
Hook clamp (Cùm treo đèn): Một cái kẹp hình móc được sử dụng để gắn các bộ đèn lên thanh treo.
Inrush current (Dòng khởi động): Một sự tăng vọt của dòng điện trong mạch điện, xảy ra khi một thiết bị được bật lần đầu. Dòng khởi động của một nhóm thiết bị có thể vượt quá định mức dòng điện của mạch và làm cầu dao tự động nhảy, ngay cả khi dòng hoạt động bình thường nằm dưới giới hạn của mạch đó.
Iris diaphragm (Màn chắn sáng/Iris): Một thiết bị có một lỗ có thể điều chỉnh, có thể được chèn vào khe của đèn profile để thay đổi đường kính của chùm tia chiếu ra.
Kilowatt (kW): 1000 watt.
Lamp (Bóng đèn): Một vỏ thủy tinh chứa dây tóc tungsten hoặc nguồn sáng khác. Không cần thiết trong các bộ đèn LED.
Lantern (Đèn lồng): Thuật ngữ ban đầu để chỉ một bộ đèn sân khấu.
LED – Light Emitting Diode (Đi-ốt phát quang): LED là một thiết bị điện tử nhỏ phát ra ánh sáng có màu cụ thể. LED có thể tạo ra các tần số ánh sáng rất hẹp hoặc có thể tạo ra một dải tần số rộng hơn khi được sản xuất với phốt pho. Các LED được kết hợp thành các mảng để tạo ra ánh sáng trong các bộ đèn giải trí – càng có nhiều màu sắc trong một mảng, dải màu mà bộ đèn có thể tạo ra càng lớn.
Lighting control desk (Bàn điều khiển ánh sáng): Máy tính được sử dụng để điều khiển các dimmer và thiết bị được kết nối và để lưu trữ thông tin tín hiệu đã lập trình cho một vở diễn. Còn được gọi là light board hoặc console.
Lighting Plan or Light Plot (Sơ đồ/Bản vẽ bố trí đèn): một bản vẽ sơ đồ của hệ thống đèn, được sử dụng để truyền đạt cho kỹ thuật viên vị trí treo đèn và cách các bộ đèn sẽ được vá (patch) trong bàn điều khiển ánh sáng.
Limes (Đèn vôi): Tên cũ của đèn rọi theo dõi, bắt nguồn từ việc sử dụng vôi – nguồn sáng ban đầu.
Ohm (Ôm): Một đơn vị của điện trở. Dây dẫn được đánh giá bằng ôm.
O.P. (Opposite Prompt) (Bên phải sân khấu): Một hướng dẫn sân khấu có nghĩa là bên phải sân khấu (nhìn từ phía diễn viên).
Offstage (Ngoài sân khấu): Bất kỳ khu vực nào của sân khấu mà khán giả không thể nhìn thấy.
Onstage (Trên sân khấu): Bất kỳ khu vực nào của sân khấu mà khán giả có thể nhìn thấy.
Open white (Trắng trơn): Thuật ngữ được sử dụng để mô tả một đèn không có kính lọc màu. Khi nói về LED, điều này có nghĩa là tất cả các bộ phát đều ở mức tối đa, tạo ra ánh sáng trắng.
P.S. (Prompt Side) (Bên trái sân khấu): Một hướng dẫn sân khấu có nghĩa là bên trái sân khấu (nhìn từ phía diễn viên).
Pan (Lia ngang): Di chuyển một đèn chiếu điểm hoặc đèn moving head theo chiều ngang, thường là từ trái sang phải.
PARcan: Một bộ đèn dựa trên một bóng đèn chùm kín (sealed beam lamp) được chứa trong một vỏ hình lon đơn giản.
PAR lamp (Bóng đèn PAR): Bóng đèn chùm kín để lắp vào đèn PARcan.
Patch panel (Bảng vá tín hiệu): Một điểm kết nối vật lý giữa các mạch được đánh số trong nhà hát và các dimmer trong tủ dimmer. Bảng vá tín hiệu đã được thay thế bằng hệ thống mỗi mạch một dimmer, nơi mỗi mạch được nối dây trực tiếp đến một vị trí dimmer trong tủ dimmer.
Patching (Vá tín hiệu): Việc liên kết các mạch dimmer hoặc địa chỉ DMX với các kênh điều khiển trong bàn điều khiển ánh sáng.
Perch (Vị trí treo đèn biên): Một vị trí treo đèn sân khấu nằm ở hai bên của vòm sân khấu.
Plan (Bản vẽ): Bản vẽ chỉ ra vị trí đặt tất cả các bộ đèn và cách chúng nên được kết nối với hệ thống ánh sáng. Bản vẽ này thường được vẽ theo tỷ lệ.
Plot (Kịch bản ánh sáng): Danh sách các tín hiệu và các hướng dẫn khác cần thiết để tạo ra các thay đổi ánh sáng cần thiết cho toàn bộ buổi biểu diễn.
Practical (Đạo cụ có điện): Một đạo cụ hoặc thiết bị điện khác (đèn bàn, TV, v.v.) được vận hành, hoặc có vẻ như được vận hành, bởi một thành viên của dàn diễn viên. Tùy thuộc vào chức năng, đạo cụ này có thể không được kết nối với hệ thống dimmer.
Preset (1) (Cài đặt trước): Một thuật ngữ ban đầu được áp dụng cho một bàn điều khiển thủ công đơn giản, nơi hai nhóm fader (A và B) được nâng lên các mức cần thiết trong hai cảnh khác nhau. Một cross-fader cung cấp phương tiện để chuyển mờ giữa "Preset A" và "Preset B". Hiện không còn được sử dụng rộng rãi.
Preset (2) (Bộ nhớ phụ/Submaster): Một thuật ngữ được sử dụng trong một số bàn điều khiển hiện đại để chỉ một fader duy nhất mà một số kênh ở các cường độ khác nhau đã được gán và ghi lại. Chúng cũng có thể được gọi là submaster.
Preset (3) (Trạng thái sáng mở màn): Một trạng thái ánh sáng trên sân khấu trước khi buổi biểu diễn bắt đầu.
Profile spot (Đèn profile/Đèn chiếu định hình): Một bộ đèn sân khấu được trang bị một (góc cố định) hoặc hai ống kính (zoom). Đèn profile có thể chiếu hình ảnh hoặc hoa văn (gobo) và có thể được chỉnh nét và định hình chính xác bằng các màn trập bên trong.
Prompt (Nhắc tuồng): Lời thoại được nhắc cho một diễn viên đã quên lời. "Người nhắc tuồng" là người thường thực hiện việc này, nhưng vị trí này không còn được sử dụng trong nhà hát chuyên nghiệp. Nếu diễn viên quên lời, Phó quản lý sân khấu (DSM) sẽ đọc lời thoại bị thiếu. Xem thêm P.S. (ở trên).
Proscenium (arch) (Vòm sân khấu): Một vòm hoặc một khoảng trống ở bức tường phía trước của sân khấu, tạo khung cho tầm nhìn của khán giả về chương trình. Một số không gian biểu diễn không có vòm sân khấu; một số khác lắp đặt một "vòm sân khấu giả" tạm thời làm từ rèm hoặc cảnh trí.
RCD (Residual Current Device) (Thiết bị chống rò rỉ dòng điện): Một thiết bị an toàn được kết nối với nguồn điện để phát hiện xem dòng điện giữa dây dẫn pha và dây dẫn trung tính của một mạch có cân bằng không. Sự khác biệt về dòng điện trên hai dây này có thể cho thấy sự cố đoản mạch hoặc rò rỉ ra dây nối đất (một cú sốc điện đang diễn ra). Sự mất cân bằng khiến RCD ngắt, làm hở mạch.
Record (Ghi/Lưu): Quá trình lưu thông tin vào một bàn điều khiển có bộ nhớ hoặc vi tính hóa. Tất cả thông tin liên quan đến chương trình đều được ghi lại và sẽ bao gồm các tín hiệu, thời gian, vá tín hiệu mềm và các quy trình thiết lập khác. Dữ liệu chương trình kết hợp được lưu trữ trong một tệp chương trình (show file), có thể được lưu trữ trên chính đĩa cứng của bàn điều khiển và vào một thẻ nhớ ngoài để sao lưu.
Rig (Dàn đèn): Việc lắp đặt và bố trí các bộ đèn cho một chương trình cụ thể. Dàn đèn có thể được thay đổi từ chương trình này sang chương trình khác.
Safety bond (Dây an toàn): Một thiết bị an toàn được làm từ kẹp và dây cáp thép được xếp hạng, nhằm ngăn chặn một bộ đèn sân khấu rơi xuống nếu điểm treo chính bị hỏng. Dây an toàn đã thay thế cho xích an toàn. Không giống như xích, dây an toàn có thể được kiểm tra và sản xuất theo một tiêu chuẩn trọng lượng an toàn chung. Dây an toàn nên được dập dấu trọng lượng để có thể sử dụng đúng loại dây cho bộ đèn đã chọn.
Safety chain (Xích an toàn): Một chuỗi xích hàn chắc chắn được sử dụng để ngăn một bộ đèn sân khấu rơi xuống nếu điểm treo chính bị hỏng. Đã được thay thế bằng dây an toàn.
Shutter (Màn trập): Các tấm kim loại được lắp vào vị trí khe của đèn chiếu điểm profile, được sử dụng để kiểm soát hình dạng và kích thước của chùm tia chiếu ra.
Sidelight (Đèn hông/Đèn ngang): Ánh sáng chiếu vào chủ thể từ bên trái hoặc bên phải (theo góc nhìn của khán giả). Đèn hông được sử dụng để làm nổi bật hình khối của các vật thể ba chiều hoặc của người biểu diễn.
Special (Đèn đặc tả/Đèn chuyên dụng): Một đèn được dùng để thực hiện một nhiệm vụ rất cụ thể, như chiếu điểm vào một diễn viên trong một đoạn độc thoại quan trọng ở phía trước sân khấu hoặc chiếu sáng một người thuyết trình tại bục phát biểu. Đèn đặc tả có thể được thêm vào để giúp một dàn đèn hiện có phù hợp hơn với nhu-cầu của một chương trình.
Spigot (Chốt nối): Một thanh kim loại ngắn dùng để kết nối một bộ đèn với một chân đèn.
Spill (Ánh sáng thừa/Ánh sáng rò rỉ): Ánh sáng không mong muốn từ một bộ đèn.
Spotlight (Đèn chiếu điểm): Tên gọi chung cho bất kỳ bộ đèn nào có chùm tia có thể điều khiển được.
Stage Manager’s desk (SM desk) (Bàn của quản lý sân khấu): Nằm ở phía trái sân khấu (bên P.S. hoặc prompt side), đây là nơi DSM sẽ gọi tất cả các tín hiệu cho chương trình. Ở một số nhà hát, bàn SM được đặt ở phía phải sân khấu (bên O.P. hoặc opposite prompt), điều này được gọi là "bastard prompt".
Stirrup (Giá treo hình chữ U): Vòng đỡ kim loại hình chữ U được gắn vào một bộ đèn (còn được gọi là tay đỡ trunnion).
Tabs (Rèm sân khấu): Một bộ rèm có thể được kéo đóng ngang qua phía trước sân khấu (phía sau vòm sân khấu, nếu có).
Throw (Tầm chiếu): Khoảng cách từ một bộ đèn đến sân khấu hoặc một khu vực trên sân khấu. Tầm chiếu ảnh hưởng đến kích thước của chùm sáng và sẽ giúp xác định nên sử dụng ống kính có kích thước nào.
Thrust stage (Sân khấu ba mặt): một sân khấu mở rộng vào khu vực khán phòng và được bao quanh bởi ghế ngồi của khán giả ở ba phía.
Tungsten-halogen (Đèn Tungsten-halogen): Mô tả chính xác của một bóng đèn tungsten. Một sợi dây tóc tungsten mỏng được đỡ trong một vỏ thủy tinh thạch anh chứa đầy khí halogen.
UV (Tia cực tím): Ánh sáng cực tím, được sử dụng cho các hiệu ứng đặc biệt.
Upstage (Phía sau sân khấu): Khu vực của sân khấu gần bức tường phía sau hoặc phông nền cong nhất.
Volt (Vôn): Một đơn vị công suất dùng để định lượng hiệu điện thế mang một ampe dòng điện chống lại một ôm điện trở. Nguồn cung cấp điện được định mức bằng vôn.
Watt (Oát): Một đơn vị công suất dùng để định lượng tốc độ truyền năng lượng. Được sử dụng để mô tả mức tiêu thụ điện của bóng đèn và thiết bị. Công suất bằng điện áp của mạch nhân với cường độ dòng điện (W=VA).
Wings (Cánh gà): Các khu vực hai bên sân khấu mà khán giả không nhìn thấy.
Working lights (1) (Đèn công tác): Một hệ thống chiếu sáng độc lập, không kết nối với hệ thống dimmer sân khấu, có thể được bật và tắt khi cần thiết bởi đội ngũ kỹ thuật sân khấu.
Working light (2) (Ánh sáng làm việc trên sân khấu): Đôi khi cần có ánh sáng trên sân khấu để đội ngũ kỹ thuật sắp đặt một cảnh mới. Trong một số trường hợp, đèn công tác thông thường sẽ quá sáng, vì vậy một tín hiệu được tích hợp vào kịch bản ánh sáng để cho phép đội ngũ làm việc nhanh chóng và an toàn.
Zoom (Đèn zoom): Một hệ thống bao gồm hai ống kính có thể được điều chỉnh để thay đổi kích thước và tiêu điểm của chùm sáng từ một bộ đèn profile.
