Ghi chú cho kiến trúc sư và nhà thiết kế nội thất khách sạn

Kiến trúc sư và nhà thiết kế nội thất ít khi lo chuyện hệ thống âm thanh chạy hay không. Điều họ lo là tới giai đoạn thi công, một trần gỗ liền mạch bị khoét thêm hàng loạt lỗ loa, một bức tường đá phải gắn thêm hộp kỹ thuật, một sảnh được chăm chút từng chi tiết lại có màn hình và bảng điều khiển đặt lệch trục. Khi chuyện đó xảy ra, người phải giải thích với chủ đầu tư thường là kiến trúc sư, dù chỗ khoét không do bản vẽ của họ.

Bài này gom các điểm phối hợp đã nêu trong loạt bài, viết theo những câu kiến trúc sư có thể đặt ra cho đơn vị nghe nhìn, ánh sáng và âm học.

Nên mời đơn vị nghe nhìn vào từ lúc nào?

Từ thiết kế cơ sở, khi phòng kỹ thuật, điểm treo và phân vùng âm thanh còn xếp được trên mặt bằng. Muộn nhất là trước khi chốt bản vẽ trần phản chiếu và bảng vật liệu hoàn thiện, vì sau mốc đó vị trí loa, đèn, cảm biến, nắp thăm khó đổi mà không phải vẽ lại, và vật liệu hấp âm chỉ còn cách dán thêm vào.

Ở giai đoạn ý tưởng, đơn vị nghe nhìn chỉ cần biết từng không gian dùng để làm gì và cảm giác chủ đầu tư muốn có. Ở thiết kế cơ sở, hai bên cùng chốt phân vùng âm thanh, vị trí không gian kỹ thuật và mục tiêu âm học. Sang thiết kế kỹ thuật, việc còn lại là chi tiết lắp đặt trên từng mặt đứng và mặt trần. Bỏ qua bước giữa thì những việc này dồn xuống công trường.

Nếu khách sạn có bản hướng dẫn âm thanh đặt cạnh bộ nhận diện thị giác, nhà thiết kế nội thất nên nhận nó cùng lúc với bảng màu, vì vị trí loa và vùng âm thanh đi theo bản này, như bài Bản sắc âm thanh cho thương hiệu khách sạn đã nêu.

Loa có thể biến mất khỏi trần và tường tới mức nào?

Khá xa, nếu được tính từ đầu.

Loa âm trần mặt nhỏ, mặt lưới sơn cùng màu trần, đặt theo lưới đèn để nhìn lên chỉ thấy một hệ thống. Phía sau mỗi loa nên có hộp chắn để âm không lọt qua trần kỹ thuật sang phòng bên, nên trần cần chừa đủ chiều sâu. Loa theo nội thất nằm sau vách gỗ có khe, sau tấm vải căng hay trong hộc tủ có mặt thoáng: nhà thiết kế quyết định hình thức, đơn vị âm thanh quyết định độ thoáng tối thiểu để tiếng đi qua. Còn loa phủ bả, loa tàng hình nằm dưới lớp trát hoặc lớp hoàn thiện, khi làm đúng thì nhìn gần như tường thường.

Loại sau cùng đi kèm vài điều kiện cần biết sớm. Nền tường hoặc trần lắp loa theo yêu cầu của nhà sản xuất. Lớp phủ đúng loại và độ dày nhà sản xuất cho phép; ốp đá, dán giấy hay sơn thêm nhiều lớp về sau đều có thể làm hỏng tiếng. Dải trầm thường cần loa siêu trầm riêng, giấu ở chỗ khác. Và vị trí loa phải có trên bản vẽ hoàn công, để sau này không ai khoan treo tranh đúng chỗ đó. Các lựa chọn giữa loa lộ và loa ẩn cho nhà hàng, bar có ở bài Nhà hàng, bar, lounge và rooftop.

Vị trí và loại loa của hệ thông báo khẩn do hồ sơ thiết kế phòng cháy chữa cháy quyết, nên không phải loa nào cũng giấu được; phần này nằm ở mục an toàn bên dưới.

Ngoài trời, câu hỏi đổi khác: loa cảnh quan quay về đâu, đặt thấp tới mức nào, chịu được muối và nắng ra sao. Loa vườn nên quay lưng về phòng nghỉ và villa bên cạnh. Hộp đấu nối đặt cao, cáp vào từ phía dưới; tuyến cáp chôn đi trong ống, có băng cảnh báo và mốc tuyến để đội cảnh quan không cuốc đứt khi trồng lại cây; đầu tưới không phun vào loa và hộp đấu nối; cột và giá treo do kết cấu xác nhận theo tải gió. Phần vật liệu chịu muối và chống sét có ở bài Hồ bơi, cảnh quan và bãi biển.

Vật liệu đẹp mà vang thì xử lý thế nào?

Đá, kính, gỗ cứng, sàn đá mài làm nên vẻ sang của nhiều sảnh và nhà hàng, và cũng làm tiếng nói dội qua lại. Cách làm bền nhất là đặt mục tiêu thời gian vang cho từng không gian ngay trong hồ sơ thiết kế, rồi chọn vật liệu hấp âm hoàn thiện theo ngôn ngữ nội thất: gỗ đục lỗ hay xẻ rãnh có lớp hấp âm phía sau, thạch cao hấp âm liền mạch, vải căng, trần nan có lớp hấp âm phía trên. Thạch cao hấp âm khi sơn lại phải theo hướng dẫn nhà sản xuất để không bít lỗ.

Diện tích và vị trí vật liệu do tư vấn âm học của công trình tính theo mục tiêu đó, còn hình thức do nhà thiết kế chọn. Phần đặt mục tiêu và đo tại hiện trường được trình bày ở trang âm học và kiểm soát tiếng ồn. Vật liệu hấp âm và vật liệu trang trí ở ballroom, hành lang và lối thoát nạn còn phải theo yêu cầu về tính nguy hiểm cháy của vật liệu trong quy chuẩn an toàn cháy, do đơn vị thiết kế phòng cháy chữa cháy xác định.

Với phòng nghỉ, câu hỏi lớn hơn là cách âm: tường, cửa, sàn, các điểm xuyên ống, hộp điện không đặt lưng đối lưng giữa hai phòng, gioăng và chân cửa nằm trong bộ cửa đã được chứng nhận chống cháy. Bài Phòng nghỉ và giấc ngủ của khách có cách đo một cặp phòng mẫu trước khi đặt vật liệu cho cả khối; sửa một chi tiết khe vách trên hai phòng mẫu rẻ hơn rất nhiều so với trên hai trăm phòng. Ballroom, nhà hàng, quầy bar hay phòng tập nằm sát khối phòng nghỉ thì mục tiêu cách âm giữa hai bên cần chốt ngay khi xếp khối.

Cần chừa những không gian kỹ thuật nào trên mặt bằng?

Không gian kỹ thuật thêm vào phút cuối thường phải chen vào chỗ còn lại, có khi là một góc sảnh hay một hộc tủ nội thất. Những chỗ nên có trên mặt bằng từ thiết kế cơ sở:

  • Phòng hoặc tủ thiết bị cho từng khu, có thông gió hoặc điều hoà, nguồn dự phòng, lối vào bảo trì không đi qua khu khách. Ở khu nghỉ dưỡng, mỗi cụm villa có tủ kỹ thuật riêng, có lối vào riêng, theo bài Villa trong khu nghỉ dưỡng.
  • Thiết bị điện tử phục vụ ngoài trời đặt trong phòng kỹ thuật; nếu buộc phải có tủ ngoài trời thì tủ có mái che, có tính toán nhiệt và đặt ở chỗ không ngập.
  • Phòng máy và thiết bị cơ điện ồn đặt xa khối phòng nghỉ, phòng trị liệu spa, phòng thiền, kèm giải pháp chống rung.
  • Nắp thăm trần ở những chỗ có thiết bị cần bảo trì, nằm trong lưới hoàn thiện của trần.
  • Với ballroom: hộp đấu nối âm sàn cho sân khấu và bục phát biểu; điểm treo trên trần do đơn vị kết cấu xác nhận tải; vách ngăn di động có chỉ số cách âm chọn theo mục tiêu, kèm chi tiết khe trần, khe sàn; cabin phiên dịch có tầm nhìn xuống sân khấu nếu khách sạn nhận hội nghị quốc tế. Bài Ballroom và phòng chức năng có đủ các mục tiêu này.
  • Ống chờ dự phòng giữa các tủ và chỗ trống trong tủ mạng cho lớp mạng nghe nhìn, theo bài Mạng AV riêng hay mạng chung.

Vị trí và lối vào của các không gian này quyết định chuyện bảo trì nhiều năm sau khai trương, lúc đội thiết kế đã không còn ở công trình.

Bảng điều khiển, màn hình và ổ chờ đặt ở đâu cho gọn?

Một mặt tường phòng nghỉ có thể phải chứa công tắc đèn, bảng điều khiển phòng, ổ cắm, ổ mạng, cổng sạc, cảm biến nhiệt và cảm biến chất lượng không khí. Nếu mỗi hệ tự chọn vị trí, mặt tường đó thành một bảng mẫu. Cách gọn nhất là gom chúng thành một cụm, cùng chiều cao, cùng hệ mặt, và vẽ cụm đó ngay trên mặt đứng nội thất để mọi gói thầu nhìn vào cùng một bản.

Ở sảnh, bảng điều khiển cho nhân viên đặt phía sau quầy, khuất tầm mắt khách. Quầy lễ tân còn cần khoảng cách giữa các vị trí tiếp khách và vạch chờ chốt trên bản vẽ nội thất, vật liệu hấp âm ở trần phía trên quầy, và chỗ trong trần cho loa của hệ che tiếng ồn có kiểm soát (sound masking) nếu có, như bài Sảnh đón đã nêu.

Màn hình ở khu chờ, phòng chức năng và tivi trong phòng cần ống chờ, nguồn và ổ mạng ngay sau vị trí treo, để không có dây chạy ngoài tường. Ở spa, mỗi phòng trị liệu có một bảng tường ít nút cho chuyên viên, như bài Spa, wellness và phòng tập đã nêu; cảm biến chất lượng không khí không đặt trong phòng xông.

Ánh sáng và âm thanh nên dùng chung kịch bản cảnh, để một nút "buổi tối" ở nhà hàng đổi cả đèn lẫn nhạc. Nhà thiết kế chiếu sáng và đơn vị âm thanh cần thống nhất danh sách cảnh từ sớm.

Phần an toàn sinh mạng chạm tới nội thất ở đâu?

Ở trần, vách, đầu giường và khu ướt. Đây là phần không chỉnh theo thẩm mỹ khi chưa có ý kiến của đơn vị thiết kế phòng cháy chữa cháy.

Loa thông báo khẩn cần nghe rõ, đầu báo cháy cần khói và nhiệt tới được, nên vách trang trí, trần nan hay rèm không đặt che hoặc chắn trước chúng. Khi phương án trần, vách làm thay đổi điều kiện quanh các thiết bị này, đơn vị thiết kế phòng cháy chữa cháy cần xét lại và cập nhật vào hồ sơ.

Phòng nghỉ cho khách khiếm thính có đèn chớp và thiết bị rung thuộc hệ báo cháy, cần chỗ trên mặt đứng và cạnh giường. Khu chờ trợ giúp cần chỗ cho trạm liên lạc hai chiều khẩn cấp, nhà vệ sinh người khuyết tật cần nút báo trợ giúp, như bài An toàn của khách lưu trú đã nêu. Ở khu xông hơi, xông ướt và khu bể, nút hoặc dây kéo gọi trợ giúp đặt thấp, chịu nhiệt ẩm. Nếu chủ đầu tư chọn lớp vòng nghe từ trường cho quầy lễ tân, vòng dây và biểu tượng nhận biết cần được tính trong chi tiết quầy.

Những nơi không đặt camera cũng nên ghi trên bản vẽ nội thất để không ai tự thêm vào sau: trong phòng nghỉ, trong villa, phòng trị liệu, phòng thay đồ, khu vệ sinh và khu tắm; camera ở khu villa không hướng vào sân và hồ bơi riêng.

Những điều nên có trên bản vẽ kiến trúc và nội thất

  • Mốc mời đơn vị nghe nhìn, ánh sáng, âm học: từ thiết kế cơ sở, muộn nhất trước khi chốt bản vẽ trần phản chiếu và bảng vật liệu hoàn thiện.
  • Phân vùng âm thanh cho từng không gian theo bản hướng dẫn âm thanh nếu có, chốt cùng bản vẽ mặt bằng nội thất.
  • Loại loa cho từng không gian (âm trần, theo nội thất, phủ bả) và vị trí trên bản vẽ trần, mặt đứng; chiều sâu trần cho hộp chắn sau loa; với loa phủ bả, nền lắp, loại và độ dày lớp phủ theo nhà sản xuất, vị trí ghi trên bản vẽ hoàn công.
  • Loa thông báo khẩn và đầu báo cháy không bị che hoặc chắn bằng vật liệu trang trí; thay đổi trần, vách quanh các thiết bị này do đơn vị thiết kế phòng cháy chữa cháy xét lại.
  • Mục tiêu thời gian vang cho từng không gian, diện tích và vị trí vật liệu hấp âm hoàn thiện; tính nguy hiểm cháy của vật liệu do đơn vị thiết kế phòng cháy chữa cháy xác định.
  • Mục tiêu cách âm giữa các phòng nghỉ, chi tiết khe vách, điểm xuyên, hộp điện, gioăng và chân cửa trong bộ cửa chống cháy; cặp phòng mẫu đo trước khi nhân bản; cách âm giữa ballroom, khu nhà hàng bar, phòng tập và khối phòng nghỉ, chốt khi xếp khối.
  • Phòng, tủ thiết bị có thông gió, nguồn dự phòng, lối bảo trì riêng; tủ cụm villa; phòng máy xa khu cần yên tĩnh.
  • Nắp thăm trần trong lưới hoàn thiện; hộp đấu nối sàn, điểm treo, vách ngăn di động, cabin phiên dịch cho ballroom.
  • Ngoài trời: hộp đấu nối đặt cao, cáp vào từ dưới; tuyến cáp chôn trong ống, có băng cảnh báo và mốc tuyến; đầu tưới không phun vào thiết bị; cột, giá treo do kết cấu xác nhận theo tải gió; loa vườn quay lưng về phòng nghỉ và villa bên cạnh.
  • Cụm thiết bị trên tường vẽ trên mặt đứng nội thất; ống chờ, nguồn, ổ mạng sau vị trí màn hình và tivi; bố trí quầy lễ tân cho riêng tư lời nói; danh sách cảnh dùng chung giữa ánh sáng và âm thanh.
  • Chỗ cho đèn chớp, thiết bị rung ở phòng khách khiếm thính; trạm liên lạc hai chiều ở khu chờ trợ giúp; nút báo trợ giúp ở nhà vệ sinh người khuyết tật và khu ướt spa; vòng nghe tại quầy nếu chủ đầu tư chọn.
  • Danh sách nơi không đặt camera.

Các yêu cầu trong bài nêu ở mức phối hợp thiết kế; hệ báo cháy, hệ thông báo khẩn cấp, tính nguy hiểm cháy của vật liệu, tải trọng điểm treo và cấp điện khu ướt, hồ bơi do đơn vị tư vấn thiết kế phòng cháy chữa cháy, kết cấu, cơ điện và cơ quan có thẩm quyền xác định cho từng công trình.

Khi mặt bằng và phương án nội thất còn đang phác, Bá Hùng có thể cùng kiến trúc sư và nhà thiết kế nội thất đặt vị trí loa, mục tiêu âm học và không gian kỹ thuật vào bản vẽ. Cách chúng tôi làm việc ở giai đoạn này được trình bày tại trang tư duy kiến trúc giải pháp.